Hapşırınca, Gülünce İdrar Kaçırıyorum: Neden Olur, Nasıl Geçer?
Kısa cevap: Hapşırınca, öksürünce, gülünce ya da zıplayınca idrar kaçırmaya stres tipi idrar kaçırma denir. Karın içi basıncı aniden artığında pelvik taban kasları ve idrar kanalı bu basınca karşı yeterince kapanamaz. En sık nedenleri doğum, menopoz ve kronik ıkınmadır. Bir uzman eşliğinde yapılan pelvik taban egzersizleri tedavinin ilk basamağıdır ve çoğu kadında belirgin iyileşme sağlar.
Bir arkadaşınız çok komik bir şey anlatıyor ve siz kahkaha atmak yerine bacaklarınızı çaprazlıyorsunuz. Grip olduğunuzda her öksürükte bir miktar kaçırıyorsunuz. Çocuğunuzla trambolinde zıplamaktan, spor salonunda ip atlamaktan kaçınıyorsunuz. Çantanızda yedek külot ya da günlük ped olmadan dışarı çıkmıyorsunuz.
Bu durum o kadar yaygın ki birçok kadın bunu "doğum yaptım, normal" ya da "yaşlanıyorum" diye kabulleniyor. Oysa hapşırınca idrar kaçırmak, vücudunuzun pelvik tabanınızın desteğe ihtiyacı olduğunu söyleme biçimidir. İyi haber şu ki, pelvik taban sorunları arasında tedaviye en iyi yanıt verenlerden biri bu. Yalnız değilsiniz.
Hapşırınca Neden İdrar Kaçırırız?
Hapşırmak, öksürmek, gülmek, zıplamak ve ağır kaldırmak karın içindeki basıncı bir anda artırır. Bu basınç mesaneye de yansır ve idrarı dışarı iter.
Normalde bu anın tam öncesinde pelvik taban kasları refleksle kasılır, idrar kanalını (üretrayı) alttan destekler ve kapatır. Bunu siz fark etmeden, saniyenin onda biri gibi bir sürede yapar. Kaslar zayıfladığında, geç kasıldığında ya da üretrayı destekleyen bağlar gevşediğinde bu kapanış yeterli olmaz ve birkaç damla ya da daha fazla idrar kaçar.
Yani sorun mesanede değil, mesanenin çıkışını kapatan sistemdedir. Bu yüzden stres tipi idrar kaçırmada ani sıkışma hissi olmaz; idrar, siz tuvalete gitmek istemeden kaçar. Ani sıkışmayla birlikte kaçırma oluyorsa bu farklı bir türdür; ayrıntıları Aniden Gelen İdrar Yapma Hissi Neden Olur? yazımda anlattım. İkisi bir arada da görülebilir.
Ne kadar yaygın?
İngiltere verilerine göre her dört kadından biri bir miktar stres tipi idrar kaçırma yaşıyor ve yaşla birlikte daha sık görülüyor. Gerçek sayının daha yüksek olduğu düşünülüyor, çünkü kadınların çoğu utandığı için bunu kimseye söylemiyor.
Sadece doğum yapmış ya da yaşlı kadınlarda görülmez. Hiç doğum yapmamış genç kadınlarda, özellikle koşu, CrossFit, voleybol ve cimnastik gibi zıplama içeren sporlarla uğraşanlarda da sıktır.
Kimlerde Daha Sık Görülür?
Doğum yapmış kadınlar
Hamilelikte büyüyen rahim pelvik tabanı aylarca yükler, normal doğumda ise kaslar, bağlar ve sinirler gerilir. Uzun süren ıkınma, iri bebek ve vakum ya da forseps kullanımı riski artırır. Sezaryen de pelvik tabanı tamamen korumaz, çünkü yükün büyük kısmı hamilelik boyunca oluşur. Doğum sonrası dönemi Mama Healing: Doğumdan Sonra İdrar Kaçırma Normal mi? yazımda ayrıca anlattım.
Menopozdaki kadınlar
Östrojen azalınca üretranın iç yüzeyi incelir ve kapanma gücü azalır, kas kütlesi de yaşla birlikte düşer. Gençlik yıllarında fark edilmeyen bir zayıflık, menopozla belirgin hale gelebilir. Ayrıntılar için Menopozda İdrar Kaçırma ve Sık İdrara Çıkma Neden Artar? yazıma bakabilirsiniz.
Zıplama içeren sporlarla uğraşanlar
Koşu, trambolin, ip atlama ve ağır kaldırma her adımda pelvik tabanı vuruş gibi yükler. Kasları güçlü ama bu yüke karşı zamanında kasılamayan sporcularda bile idrar kaçırma görülebilir.
Karın içi basıncı sürekli yüksek olanlar
- Kronik kabızlık ve ıkınma: Yıllarca ıkınmak pelvik tabanı ve sinirleri zayıflatır.
- Kronik öksürük: Sigara, astım, KOAH ve alerjiler pelvik tabanı günde yüzlerce kez zorlar.
- Fazla kilo: Karın içi basıncı kalıcı olarak artırır.
- Ağır işlerde çalışmak: Sürekli yük kaldırmak, özellikle nefes tutarak yapıldığında.
Erkekler
Erkeklerde stres tipi idrar kaçırma çok daha nadirdir ve genellikle prostat ameliyatından sonra görülür. Bu konuyu Prostat Ameliyatı Sonrası İdrar Kaçırma Kendiliğinden Geçer mi? yazımda anlattım.
Hapşırınca İdrar Kaçırma Nasıl Geçer?
İlk basamak: uzman eşliğinde pelvik taban egzersizleri
Uluslararası kılavuzlar, stres tipi idrar kaçıran kadınlara ilk tedavi olarak en az 3 ay boyunca bir sağlık profesyoneli eşliğinde pelvik taban egzersizi öneriyor. Bu, çoğu zaman ameliyat ihtiyacını ortadan kaldırabiliyor.
Cochrane'in 31 çalışmayı kapsayan derlemesinde, stres tipi idrar kaçıran ve pelvik taban eğitimi alan kadınların yüzde 74'ü iyileştiğini ya da şikayetlerinin azaldığını bildirdi. Tedavi almayanlarda bu oran yüzde 11'de kaldı.
Ancak "uzman eşliğinde" kısmı çok önemli. NICE, broşürle egzersiz öğrenen birçok kadının yıllarca egzersizi yanlış yaptığını ve hiç iyileşmediğini vurguluyor. Yanlış kasla çalışmak, ıkınmak ya da kası gevşetmeyi unutmak sonucu değiştirir. Bu konuyu Kegel Egzersizi Herkese Uygun Mudur? ve Pelvik Taban Egzersizlerini Doğru Yaptığımı Nasıl Anlarım? yazılarımda ayrıntılı anlattım.
Hemen işe yarayan teknik: "Öksürmeden önce kas"
Kaslarınızın güçlenmesi haftalar sürer, ama bu teknik ilk günden fark yaratabilir. Literatürde "the Knack" olarak bilinen yöntemde, hapşıracağınızı, öksüreceğinizi ya da bir şey kaldıracağınızı hissettiğiniz an pelvik tabanınızı bilinçli olarak kasıp o hareket bitene kadar tutarsınız.
Hafif ve orta düzeyde stres tipi idrar kaçıran kadınlarla yapılan bir çalışmada, bu tekniği öğrenen kadınlar 1 hafta sonra orta şiddetli bir öksürükte kaçırdıkları idrar miktarını ortalama yüzde 98 azalttı.
Nasıl yapılır:
- Hapşırmanın ya da öksürüğün geldiğini hissedin.
- İdrarı ve gazı tutuyormuş gibi pelvik tabanınızı içeri ve yukarı doğru sıkın.
- Sıkmış haldeyken hapşırın ya da öksürün.
- Hareket bitince kasları tamamen gevşetin.
Hapşırırken başınızı hafifçe yana çevirmek ve dik durmak da pelvik tabanın yükünü azaltır. Bu tekniği zamanla otomatik hale getirmek, tedavinin en önemli hedeflerinden biridir.
Fizyoterapide başka neler yapılır?
- Biofeedback: Kaslarını hissetmekte zorlananlar, kasılmayı ekranda görerek doğru kası bulmayı öğrenir.
- Elektrik stimülasyonu: Çok zayıf, kasılmayı hissedemeyen kasları uyarmak için uygun hastalarda kullanılır.
- Nefes ve karın kaslarıyla uyum: Pelvik taban, diyafram ve derin karın kaslarıyla birlikte çalışır. Bu sistemin birlikte eğitilmesi sonucu artırır.
- Spora dönüş programı: Koşu ve zıplama gibi aktivitelere aşama aşama ve idrar kaçırmadan geri dönmek için yapılandırılmış egzersizler.
Günlük Hayatta Neler Yapabilirsiniz?
- "Öksürmeden önce kas" tekniğini alışkanlık haline getirin: Hapşırma, öksürme, kahkaha, eğilip kalkma ve yük kaldırma öncesinde.
- Nefes tutarak yük kaldırmayın: Market poşetini, çocuğunuzu ya da ağırlığı kaldırırken nefes verin ve pelvik tabanınızı kasın.
- Suyu azaltmayın: Az su içmek idrarı yoğunlaştırır ve mesaneyi tahriş eder. Sıvıyı gün içine yayın.
- "Ne olur ne olmaz" diye tuvalete gitmeyin: Sık sık gitmek mesaneyi küçük hacimlerde boşalmaya alıştırır.
- Kabızlığı önleyin: Tuvalette ayağınızın altına tabure koyun ve ıkınmayın. Bu konuda Dışkılamayı Kolaylaştıran Hareketler yazımı okuyabilirsiniz.
- Öksürüğü tedavi ettirin: Uzun süren öksürük, alerji ya da sigara pelvik tabanı her gün zorlar.
- Sporu bırakmayın, düzenleyin: Zıplama içeren sporlara ara vermeniz gerekebilir ama hareketsiz kalmak sorunu çözmez. Yürüyüş, yüzme ve fizyoterapistinizin önerdiği egzersizlerle devam edin.
- Pedi çözüm değil, geçici destek olarak görün: Ped kullanmak tedavi sürecinde işinizi kolaylaştırır ama tek çözüm olarak kabullenilmemeli.
Ne Zaman Beklemeden Doktora Başvurmalısınız?
- İdrarda kan
- İdrar yaparken yanma, ateş veya yan ağrısı
- İdrar yapamama ya da idrarın damla damla gelmesi
- Sürekli, hiçbir hareket olmadan idrar kaçırma
- Vajinadan dışarı taşan bir şişlik veya "aşağıda bir şey var" hissi
- Bacaklarda yeni başlayan uyuşma, güçsüzlük ya da dışkı kaçırma
Bu belirtiler fizyoterapiden önce tıbbi değerlendirme gerektiren durumları gösterebilir.
Sık Sorulan Sorular
Hapşırınca idrar kaçırmak normal mi?
Yaygın ama normal değildir. Hapşırınca, öksürünce ya da gülünce idrar kaçırmak, pelvik taban kaslarının ve idrar kanalının ani basınca karşı yeterince kapanamadığını gösterir. Buna stres tipi idrar kaçırma denir ve pelvik taban fizyoterapisiyle çoğu kadında belirgin şekilde azalır.
Hapşırınca idrar kaçırma kendiliğinden geçer mi?
Doğumdan sonraki ilk haftalarda olan idrar kaçırma bazı kadınlarda doku iyileştikçe azalabilir. Ancak aylardır devam eden idrar kaçırma genellikle kendiliğinden geçmez ve zamanla artabilir. Pelvik taban egzersizleriyle ne kadar erken başlanırsa sonuç o kadar iyi olur.
Kegel egzersizi hapşırınca idrar kaçırmayı geçirir mi?
Pelvik taban egzersizleri stres tipi idrar kaçırmanın ilk basamak tedavisidir ve çoğu kadında belirgin iyileşme sağlar. Ancak egzersizin doğru kasla, doğru dozda ve en az 3 ay düzenli yapılması gerekir. Broşürden öğrenilen egzersizler sıklıkla yanlış yapıldığı için bir uzman eşliğinde başlanması önerilir.
Hapşırınca idrar kaçırmayı hemen nasıl engellerim?
Hapşıracağınızı hissettiğiniz an pelvik tabanınızı, idrarı ve gazı tutuyormuş gibi sıkın ve hapşırma bitene kadar tutun. "The Knack" olarak bilinen bu teknik, hafif ve orta düzeyde idrar kaçıran kadınlarda kaçırılan idrar miktarını ilk haftadan itibaren belirgin şekilde azaltabilir.
Hiç doğum yapmadım, neden gülünce idrar kaçırıyorum?
Stres tipi idrar kaçırma doğum yapmamış kadınlarda da görülür. Zıplama içeren sporlar, kronik kabızlık, kronik öksürük, fazla kilo, bağ dokusu esnekliği ve pelvik taban kaslarının zamanında kasılamaması en sık nedenlerdir.
Ameliyat gerekir mi?
Çoğu kadında gerekmez. İlk basamak en az 3 aylık, uzman eşliğinde pelvik taban egzersizleridir ve bu tedavi çoğu zaman ameliyat ihtiyacını ortadan kaldırır. Ameliyat, fizyoterapiden yeterli fayda görmeyen kadınlar için değerlendirilir.
Sonuç
Hapşırınca, gülünce ya da zıplayınca idrar kaçırmak çok yaygın ama katlanılması gereken bir durum değil. Pelvik taban sorunları arasında tedaviye en iyi yanıt verenlerden biri. Doğru kası, doğru zamanda kasmayı öğrendiğinizde yeniden kahkaha atabilir, koşabilir ve yedek külot taşımadan dışarı çıkabilirsiniz.
Kadıköy'deki kliniğimizde ya da online seanslarla değerlendirme için randevu alabilir veya WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.
Yazar: Uzm. Fzt. Tuğçe Atalay, Uzman Fizyoterapist
Son güncelleme:
Kaynaklar:
• NICE Quality Standard QS77: Supervised pelvic floor muscle training
• NIHR Evidence: Pelvic floor muscle training can improve symptoms of urinary incontinence (Cochrane derlemesi özeti)
• Miller JM ve ark. A pelvic muscle precontraction can reduce cough-related urine loss in selected women with mild SUI. J Am Geriatr Soc. 1998;46:870-874
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Şikâyetleriniz için doktorunuza ve fizyoterapistinize danışın.