Gaz Kaçırıyorum, Tutamıyorum: Nedenleri ve Pelvik Taban Tedavisi

Gaz Kaçırıyorum, Tutamıyorum: Nedenleri ve Pelvik Taban Tedavisi

Kısa cevap: Gaz kaçırma (gaz inkontinansı), gazın istem dışı ve kontrol edilemeden çıkmasıdır. En sık nedenleri doğumda anal sfinkter ve pelvik taban kaslarının zarar görmesi, kronik kabızlık ve ıkınma, yaşla ve menopozla gelen kas zayıflığı ile ishal ya da huzursuz bağırsak gibi sindirim sorunlarıdır. Pelvik taban fizyoterapisi, tedavinin ilk basamağıdır.

Toplantıdasınız, asansördesiniz ya da yoga dersinde öne eğiliyorsunuz ve gazınızı tutamayıp kaçırıyorsunuz. Belki sesli, belki sessiz ama her seferinde aynı utanç duygusu. Zamanla kalabalık ortamlardan kaçınıyor, spor yapmayı bırakıyor, hatta cinsel ilişkiden uzaklaşıyorsunuz.

Gaz kaçırma, hastaların doğrudan söylemekte en çok zorlandığı şikayetlerden biri. Çoğu kişi doktoruna bile anlatmaz ve bunun "normal" ya da "yaşla gelen bir şey" olduğunu düşünür. Oysa gazı tutamamak, pelvik taban ve makat kaslarının yeterince çalışmadığının bir işaretidir ve çoğu zaman tedavi edilebilir. Yalnız değilsiniz.

Gaz Kaçırma Nedir, Ne Kadar Yaygındır?

Tıpta gazın veya dışkının istem dışı kaçırılmasına anal inkontinans denir. Yalnızca gazın tutulamadığı duruma ise gaz inkontinansı adı verilir. Gaz kaçırma çoğu zaman dışkı kaçırmadan çok daha sık görülür ve bazen dışkı kaçırmanın ilk habercisi olabilir.

Sandığınızdan çok daha yaygındır. Yaklaşık bin kadının izlendiği bir çalışmada, doğumdan 3 ay sonra kadınların yüzde 25,5'i istem dışı gaz kaçırdığını bildirdi. Dışkı kaçırma oranı ise yüzde 3,1'de kaldı. ABD'nin Oregon eyaletinde 8.700'den fazla anneyle yapılan bir araştırmada da her dört kadından birinden fazlası doğumdan sonraki ilk 6 ayda gaz ya da dışkı kaçırma yaşadığını söyledi.

Gaz kaçırma yalnızca annelerin sorunu da değildir. Doğum yapmamış kadınlarda, erkeklerde, menopozdaki kadınlarda ve hemoroid ya da prostat ameliyatı geçirenlerde de görülür.

Gazı Nasıl Tutuyoruz?

Gazı tutabilmek birden fazla yapının uyum içinde çalışmasına bağlıdır:

  • İç anal sfinkter: İstem dışı çalışır. Gün boyu kapalı durarak makatı dinlenme halinde sızdırmaz tutar.
  • Dış anal sfinkter: İstemli çalışır. Ani gaz veya dışkı hissedildiğinde bilinçli olarak sıkmamızı sağlar.
  • Puborektal kas ve pelvik taban: Rektumu öne doğru çekerek bir açı oluşturur ve kapanmaya destek olur.
  • Rektumun hissi: Gelenin gaz mı, dışkı mı olduğunu ayırt edebilmemizi sağlar.

Gaz, dışkıdan çok daha ince ve akıcı olduğu için bu sistemin en küçük zayıflığında bile ilk kaçan şey odur. Bu yüzden gaz kaçırma, pelvik tabanla ilgili bir sorunun erken uyarısı olarak görülebilir.

Gaz Kaçırma Neden Olur?

1. Doğum

Normal doğumda anal sfinkter kaslarında yırtık oluşabilir veya pelvik taban sinirleri gerilebilir. Uzun süren ıkınma, vakum veya forseps kullanımı, iri bebek ve 3. ya da 4. derece yırtıklar riski artırır. Bazı kadınlarda belirtiler doğumdan hemen sonra değil, yıllar sonra ya da menopozla ortaya çıkar. Doğum sonrası iyileşme sürecini merak ediyorsanız Epizyotomi Sonrası Cinsel İlişki Ne Zaman Olmalı? yazıma da göz atabilirsiniz.

2. Kronik kabızlık ve ıkınma

Yıllarca tuvalette ıkınmak, pelvik taban kaslarını ve pudendal siniri zayıflatır. Rektumda biriken sert dışkı ayrıca etrafından gaz ve sıvı dışkı sızmasına yol açabilir.

3. Pelvik taban kaslarının zayıflığı ya da koordinasyon sorunu

Sorun her zaman zayıflık değildir. Bazı kişilerde kaslar güçlüdür ama doğru anda kasılmaz. Bazılarında ise kaslar sürekli gergin olduğu için yorulur ve ihtiyaç anında yeterli kuvveti üretemez.

4. Menopoz ve yaşlanma

Östrojen azalınca kas ve bağ dokusu zayıflar. Doğumda oluşmuş ama o zamana kadar telafi edilmiş bir hasar, menopozla birlikte belirgin hale gelebilir.

5. Sindirim sorunları

Huzursuz bağırsak sendromu, ishal, laktoz intoleransı ve çok fazla gaz üretimi sfinkterlerin yükünü artırır. Gaz miktarı arttıkça tutmak da zorlaşır.

6. Ameliyatlar ve diğer nedenler

Hemoroid, fissür ve fistül ameliyatları, prostat ve rektum cerrahileri, pelvik radyoterapi ile diyabet, multipl skleroz veya omurilik sorunları gibi sinirleri etkileyen hastalıklar da gaz kaçırmaya neden olabilir.

Gaz Kaçırma Tedavisi: Pelvik Taban Fizyoterapisi

Gaz kaçırmada ilk basamak tedavi konservatif yöntemlerdir ve pelvik taban fizyoterapisi bunların merkezindedir. Ameliyat genellikle bu yöntemlerden fayda görmeyen ve sfinkterde belirgin hasarı olan kişiler için düşünülür.

Fizyoterapide neler yapılır?

  • Değerlendirme: Şikayetin ne zaman ve hangi durumlarda olduğu, bağırsak alışkanlıkları ve doğum hikayesi sorgulanır. Gerekirse rektal muayene ile sfinkter ve pelvik taban kaslarının gücü, dayanıklılığı ve gevşeyebilme yeteneği ölçülür.
  • Anal sfinkter ve pelvik taban egzersizleri: Hızlı kasılmalar ani gaz hissine karşı refleksi güçlendirir. Uzun tutuşlar ise dayanıklılığı artırır. Egzersizleri doğru yaptığınızdan emin olmak için Pelvik Taban Egzersizlerini Doğru Yaptığımı Nasıl Anlarım? yazımı okuyabilirsiniz.
  • Biofeedback: Kasların kasılıp gevşeyişini ekranda görerek çalışmak. Özellikle kaslarını hissetmekte zorlanan kişilerde çok etkilidir.
  • Rektal duyu eğitimi: Gelenin gaz mı dışkı mı olduğunu daha erken ve doğru ayırt edebilmek için yapılan çalışmalar.
  • Elektrik stimülasyonu: Kasılma hissini kaybetmiş kasları uyarmak için uygun hastalarda kullanılır.
  • Fonksiyonel eğitim: Öksürme, hapşırma, eğilme ve egzersiz sırasında kasları önceden kasmayı öğrenmek.
  • Bağırsak düzeni ve tuvalet pozisyonu: Kabızlığı çözmek ve ıkınmadan tuvalet yapmayı öğrenmek tedavinin önemli bir parçasıdır.

Kas güçlenmesi zaman alır. Bu yüzden belirgin bir fark genellikle düzenli çalışmayla birkaç hafta içinde görülmeye başlar, kalıcı sonuç için ise programın aylarca sürdürülmesi gerekir.

Günlük Hayatta Neler Yapabilirsiniz?

  • Gaz yapan besinleri takip edin: Kuru baklagiller, lahana, karnabahar, soğan, gazlı içecekler, sakız ve tatlandırıcılı ürünler. Hepsini kesmek yerine bir hafta besin ve belirti günlüğü tutarak sizi en çok etkileyenleri bulun.
  • Yavaş yiyin: Hızlı yemek, konuşarak yemek ve pipetle içmek daha fazla hava yutmaya neden olur.
  • Kabızlığı önleyin: Yeterli su ve lif alın. Tuvalette ayağınızın altına bir tabure koyun ve ıkınmayın.
  • Bağırsağı tam boşaltın: Sabah kahvaltıdan sonraki düzenli tuvalet saati, rektumda biriken gaz ve dışkıyı azaltır.
  • "Sık ve tut" refleksini kullanın: Gaz hissettiğinizde hemen makat kaslarını sıkıp birkaç saniye tutun. His geçince gevşeyin.
  • Kilo kontrolü: Fazla kilo, karın içi basıncı artırarak pelvik tabanın yükünü ağırlaştırır.

Ne Zaman Doktora Başvurmalısınız?

Gaz kaçırma günlük hayatınızı etkiliyorsa bir uzmana başvurmak için başka bir nedene gerek yok. Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemeden hekime görünün:

  • Dışkıda kan veya siyah dışkı
  • Bağırsak alışkanlığınızda açıklanamayan yeni bir değişiklik
  • Açıklanamayan kilo kaybı
  • Makat, perine veya bacaklarda yeni başlayan uyuşma ya da güçsüzlük
  • Gaz kaçırmanın hızla dışkı kaçırmaya ilerlemesi
  • Doğum sırasında 3. veya 4. derece yırtık yaşadığınızın bilinmesi

Bu belirtiler, fizyoterapiden önce tıbbi değerlendirme gerektiren durumları gösterir.

Sık Sorulan Sorular

Gaz kaçırmak normal mi?

Günde 10-20 kez gaz çıkarmak normaldir, ama gazı istediğiniz an tutamamak normal değildir. Gazın kontrolünüz dışında kaçması, makat ve pelvik taban kaslarının yeterince çalışmadığını gösterir ve çoğu zaman tedavi edilebilir.

Doğumdan sonra gaz kaçırma geçer mi?

Doğumdan sonraki ilk haftalarda görülen gaz kaçırma birçok kadında doku iyileştikçe azalır. Ancak 3 aydan uzun sürüyorsa kendiliğinden geçmeyebilir ve pelvik taban fizyoterapisi ile değerlendirilmelidir. İyileşmiş gibi görünse bile ilerleyen yıllarda tekrar ortaya çıkabilir.

Gaz kaçırma için hangi egzersizler yapılır?

Makat kaslarını ve pelvik tabanı güçlendiren egzersizler yapılır: hızlı kasılıp gevşeme ile 5-10 saniyelik uzun tutuşlar. Egzersizlerin doğru kasla ve kişiye uygun dozda yapılması önemlidir, bu yüzden programın muayene sonrası bir pelvik taban fizyoterapisti tarafından belirlenmesi önerilir.

Erkeklerde gaz kaçırma olur mu?

Evet. Erkeklerde gaz kaçırma en sık hemoroid, fissür ve fistül ameliyatlarından, prostat cerrahisinden, kronik kabızlıktan ve sinir sistemini etkileyen hastalıklardan sonra görülür. Pelvik taban fizyoterapisi erkeklerde de etkili bir tedavi seçeneğidir.

Cinsel ilişki sırasında gaz kaçırmak neden olur?

Cinsel ilişki sırasında karın içi basıncı artar ve bazı pozisyonlarda pelvik taban gevşer. Kaslar zayıfsa ya da koordinasyon bozuksa gaz kaçabilir. Vajinadan hava çıkışı da (vajinal gaz) sık karıştırılır ve o da pelvik taban çalışmasıyla azalabilir.

Gaz kaçırma ameliyatla mı tedavi edilir?

Çoğu kişide hayır. İlk basamak beslenme ve bağırsak düzeni ile pelvik taban fizyoterapisidir. Ameliyat, sfinkterde belirgin hasarı olan ve konservatif tedaviden yeterli fayda görmeyen az sayıda kişi için değerlendirilir.

Sonuç

Gaz kaçırmak utanılacak ya da "yaşla gelir" deyip kabullenilecek bir durum değil. Çoğu zaman makat ve pelvik taban kaslarının yeniden eğitilmesiyle belirgin şekilde azalır. Ne kadar erken başlarsanız, kaslarınızı güçlendirmek ve dışkı kaçırma gibi ilerleyen sorunları önlemek o kadar kolay olur.

Kadıköy'deki kliniğimizde ya da online seanslarla değerlendirme için randevu alabilir veya WhatsApp üzerinden bize ulaşabilirsiniz.

Tuğçe Atalay

Yazar: , Uzman Fizyoterapist

Son güncelleme:

Kaynaklar:
• Incontinence of stool and flatus after childbirth (CMAJ)
• Guise JM ve ark. Incidence of fecal incontinence after childbirth. Obstetrics & Gynecology, 2007;109:281-288

Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Şikâyetleriniz için doktorunuza ve fizyoterapistinize danışın.

Başa Dön