Doğumdan Sonra İdrar Kaçırma Normal mi? Ne Zaman Geçer?
Kısa cevap: Doğumdan sonra idrar kaçırma çok yaygındır; her üç anneden biri ilk üç ayda bunu yaşar. Ancak yaygın olması, beklemeniz gerektiği anlamına gelmez. İlk haftalardaki hafif kaçırmalar çoğu zaman 6-12 hafta içinde azalır. Doğumdan 3 ay sonra hâlâ devam ediyorsa kendiliğinden geçme olasılığı düşüktür ve pelvik taban fizyoterapisi ile tedavi edilmesi gerekir. Fizyoterapiste gelmek için 3 ayı beklemek zorunda değilsiniz: Pelvik tabanınızı nasıl kasacağınızı bilmiyorsanız ya da doğru yaptığınızdan emin değilseniz ilk haftalarda da başvurabilirsiniz.
Doğumdan sonra idrar kaçırma normal mi?
Doğumdan sonra idrar kaçırma yaygındır, ama “normal” değildir; yani bedeninizin kalıcı yeni hali olarak kabul etmeniz gerekmez. Çalışmalarda doğumdan sonraki ilk üç ayda annelerin yaklaşık üçte biri idrar kaçırdığını bildirdi.
En sık görülen şekli, karın içi basıncın aniden arttığı anlarda birkaç damla ya da daha fazla idrar kaçmasıdır:
- Öksürürken, hapşırırken, gülerken
- Bebeği ya da ağır bir şeyi kaldırırken
- Koşarken, zıplarken, merdiven inerken
- Yataktan ya da koltuktan kalkarken
Bazı anneler ise aniden gelen ve tutması zor bir sıkışma hissi yaşar ve tuvalete yetişemez. İki tür bir arada da görülebilir.
Sezaryenle doğum yapan anneler de idrar kaçırabilir. Çalışmalarda normal doğum yapanlarda bu oran yaklaşık %31, sezaryen olanlarda yaklaşık %15 bulundu. Çünkü pelvik taban yalnızca doğum anında değil, dokuz ay boyunca bebeğin ağırlığını taşırken de yorulur.
Doğumdan sonra idrar kaçırma neden olur?
Doğumdan sonra idrar kaçırmanın temel nedeni, mesaneyi ve idrar yolunu alttan destekleyen pelvik taban kaslarının gebelik ve doğum sırasında gerilip zayıflamasıdır. Bu kaslar yeterince hızlı ve güçlü kasılamadığında, öksürük gibi ani bir basınç idrarı tutmaya yetmez.
Buna katkıda bulunan başlıca etkenler şunlardır:
- Gebeliğin yükü: Büyüyen rahim ve bebek aylar boyunca pelvik tabana baskı yapar.
- Doğumdaki gerilme: Normal doğumda pelvik taban kasları ve sinirleri çok fazla gerilir, toparlanmaları zaman alır.
- Hormonlar: Gebelikte dokular yumuşar. Emzirme döneminde östrojen düşük kaldığı için dokuların eski sıkılığına dönmesi gecikebilir.
- Kabızlık ve ıkınma: Tuvalette ıkınmak, toparlanmaya çalışan kaslara her gün yeniden yük bindirir.
Bazı annelerde risk daha yüksektir:
- Gebelikte idrar kaçırma yaşamış olanlar
- Doğumu uzun süren ya da vakum, forseps kullanılanlar
- İri bebek doğuranlar
- Büyük yırtık ya da epizyotomisi olanlar
- Birden fazla doğum yapmış olanlar
- Kronik öksürüğü ya da fazla kilosu olanlar
Doğumdan sonra idrar kaçırma ne zaman geçer?
Doğumdan sonraki hafif idrar kaçırma, birçok annede ilk 6-12 hafta içinde dokular toparlandıkça azalır. Üç aydan sonra hâlâ sürüyorsa kendiliğinden geçmesini beklemek genellikle işe yaramaz.
Dönem | Ne beklenir? | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
İlk 6 hafta | Kaçırmalar en sık bu dönemde görülür. Dokular şiş ve yorgundur. | Nazik pelvik taban egzersizlerine başlayın, kabızlıktan kaçının. Kası nasıl kasacağınızı bilmiyorsanız bu dönemde de fizyoterapiste başvurabilirsiniz. |
6-12 hafta | Çoğu annede kaçırmalar seyrekleşir. | Egzersizleri düzenli sürdürün. Azalma yoksa değerlendirme için randevu alın. |
3 aydan sonra | Hâlâ sürüyorsa kendiliğinden düzelme olasılığı düşüktür. | Beklemeyin, pelvik taban fizyoterapistine başvurun. |
Bu sınırın nedeni uzun süreli çalışmalardır. Binlerce annenin 12 yıl boyunca izlendiği bir çalışmada, doğumdan 3 ay sonra idrar kaçıran kadınların yaklaşık dörtte üçü 12 yıl sonra da idrar kaçırıyordu. Yani “zamanla geçer” diye beklemek, sorunun yıllarca sürmesine yol açabiliyor.
İyi haber şu ki idrar kaçırma tedavisi işe yarıyor. Çalışmalarda doğumdan sonra idrar kaçıran ve pelvik taban egzersizi yapan annelerde şikâyetlerin belirgin biçimde azaldığı görüldü. Egzersizleri bir uzman eşliğinde öğrenmek ve düzenli sürdürmek sonucu belirleyen en önemli etken.
Doğumdan sonra idrar kaçırmaya ne iyi gelir?
Doğumdan sonra idrar kaçırmaya en iyi gelen şey, doğru yapılan ve düzenli sürdürülen pelvik taban egzersizleridir. Evde şu adımlarla başlayabilirsiniz:
- Doğru kası bulun. Gaz çıkarmayı ve idrarınızı aynı anda tutuyormuş gibi pelvik tabanınızı içeri ve yukarı doğru kasın. Karnınız, kalçanız ve bacaklarınız gevşek kalsın, nefesinizi tutmayın.
- Kasın ve tamamen gevşetin. 5 saniye kasın, 5-10 saniye gevşetin. Bunu 10 kez tekrarlayın. Gevşetme, kasma kadar önemlidir.
- Hızlı kasılmalar ekleyin. 10 kez hızlıca kasıp bırakın. Öksürük ve hapşırık anında sizi koruyan bu hızlı kasılmadır.
- Günde 3 kez tekrarlayın. Emzirirken, bebeği uyuturken ya da diş fırçalarken yapabilirsiniz. Önce yatarak, sonra oturarak, sonra ayakta çalışın.
- Öksürmeden önce kasın. Öksürmeden, hapşırmadan ya da bebeği kaldırmadan hemen önce pelvik tabanınızı kasın. Bu basit alışkanlık kaçırmaları kısa sürede azaltabilir.
- Tuvalet alışkanlıklarınızı düzenleyin. “Ne olur ne olmaz” diye sık sık tuvalete gitmeyin, idrarınızı ıkınarak yapmayın. Yeterince su için; suyu azaltmak idrarı yoğunlaştırır ve mesaneyi daha çok rahatsız eder.
- Kabızlığı önleyin. Lifli beslenin, tuvalette ayaklarınızı bir tabureye koyun ve ıkınmayın.
- Zıplamalı sporlara erken dönmeyin. Koşu ve zıplama gibi hareketlere kaçırma şikâyetiniz geçmeden başlamak sorunu büyütebilir.
Egzersizlerin etkisini görmek için genellikle 6-12 hafta düzenli çalışmak gerekir. Bu sürede hiç değişiklik olmuyorsa büyük olasılıkla kası doğru kasamıyorsunuzdur; bu çok sık görülür ve bir değerlendirmeyle kolayca düzeltilir.
Ne zaman uzmana başvurmalısınız?
Doğumdan 3 ay sonra hâlâ idrar kaçırıyorsanız ya da kaçırmalar günlük hayatınızı etkiliyorsa bir pelvik taban fizyoterapistine başvurun. Ancak fizyoterapiste gelmek için 3 ay beklemeniz gerekmez. Pelvik tabanınızı nasıl kasacağınızı bilmiyorsanız ya da doğru kasıp kasmadığınızdan emin değilseniz doğumdan sonraki ilk haftalarda da gelebilirsiniz. Egzersize baştan doğru teknikle başlamak hem zaman kazandırır hem de yanlış alışkanlıkların yerleşmesini önler. Şu durumlarda da beklemeyin:
- Ped kullanmanızı gerektirecek kadar kaçırıyorsanız
- Egzersiz yaptığınız halde 6 haftada hiç azalma olmadıysa
- Vajinada ağırlık, baskı ya da sarkma hissi eşlik ediyorsa
- Gaz ya da dışkı da kaçırıyorsanız
- Kasmaya çalışırken nefesinizi tutuyor, ıkınıyor ya da kalçanızı sıkıyorsanız
Şu belirtilerde fizyoterapiste değil, vakit kaybetmeden doktorunuza başvurun:
- İdrar yaparken yanma, ateş ya da kötü kokulu idrar (enfeksiyon olabilir)
- İdrarda kan
- İdrarınızı hiç yapamamak ya da mesaneyi boşaltamamak
- Sürekli, kontrolsüz sızıntı
Pelvik taban fizyoterapisinde ne yapılır? İlk seansta şikâyetleriniz dinlenir ve pelvik taban kaslarınızın gücü, dayanıklılığı ve gevşeyebilme becerisi değerlendirilir. Ardından size özel bir egzersiz programı hazırlanır. Gerekirse kasınızı ekranda görerek çalışmanızı sağlayan biofeedback gibi yöntemler ve mesane eğitimi programa eklenir.
Sık sorulan sorular
Sezaryenle doğum yaptım, neden idrar kaçırıyorum?
Sezaryen pelvik tabanı doğum anındaki gerilmeden korur, ama gebeliğin dokuz aylık yükünden korumaz. Bu yüzden sezaryen olan annelerin de bir kısmı idrar kaçırır. Tedavi yaklaşımı aynıdır: pelvik taban egzersizleri ve gerekirse fizyoterapi. Sezaryen sonrası toparlanma için Doğumdan sonra korse kullanılmalı mı? yazımıza da göz atabilirsiniz.
Doğumdan kaç gün sonra Kegel egzersizine başlayabilirim?
Ağrınız izin veriyorsa doğumdan sonraki ilk günlerde nazik kasılmalarla başlayabilirsiniz. Dikişiniz varsa hafif kasılmalar zarar vermez, hatta kan akışını artırarak iyileşmeye yardımcı olur. İdrar sondanız varsa çıkarılmasını bekleyin. Emin değilseniz doktorunuza sorun.
Emzirme idrar kaçırmayı etkiler mi?
Emzirme döneminde östrojen düşük kaldığı için dokular daha ince ve kuru olabilir; bu da toparlanmayı bir miktar yavaşlatabilir. Ancak bu, emzirmeyi bırakmak için bir neden değildir. Egzersizler emzirirken de etkilidir.
İdrar kaçırıyorsam su içmeyi azaltmalı mıyım?
Hayır. Az su içmek idrarı yoğunlaştırır, mesaneyi tahriş eder ve kabızlığa yol açarak durumu kötüleştirebilir. Suyu gün içine yayarak için; çay, kahve ve gazlı içecekleri azaltmak sıkışma hissini hafifletebilir.
Doğumdan yıllar sonra da tedavi olabilir miyim?
Evet. Pelvik taban kasları her yaşta ve doğumdan ne kadar zaman geçmiş olursa olsun güçlendirilebilir. Erken başlamak işi kolaylaştırır, ama geç kalmış sayılmazsınız.
İkinci gebelikte idrar kaçırma daha kötü olur mu?
İlk doğumdan sonra idrar kaçırma yaşayan annelerde sonraki gebelikte tekrarlama olasılığı daha yüksektir. Bu yüzden yeni bir gebelikten önce pelvik tabanınızı değerlendirtmek ve güçlendirmek iyi bir hazırlıktır.
Sonuç
Doğumdan sonra idrar kaçırma her üç anneden birinde görülür, ama katlanmanız gereken bir durum değildir. İlk haftalarda egzersizlere başlayın, kabızlıktan kaçının ve bedeninize zaman tanıyın. Pelvik tabanınızı doğru kasabildiğinizden emin değilseniz ilk haftalarda bile destek alabilirsiniz. Üç ay sonra hâlâ sürüyorsa ise hiç beklemeyin; erken alınan destek, sorunun yıllarca sürmesini önler.
Mama Healing'de doğum sonrası idrar kaçırma için pelvik tabanınızı değerlendiriyor ve doğum şeklinize, şikâyetinize ve günlük hayatınıza uygun bir program hazırlıyoruz. Seanslar Kadıköy'de yüz yüze ya da İstanbul dışında yaşıyorsanız online olarak yapılabiliyor. Değerlendirme için randevu alabilirsiniz.
Yazar: Uzm. Fzt. Tuğçe Atalay, Uzman Fizyoterapist
Son güncelleme:
Kaynaklar:
• Thom DH, Rortveit G. Prevalence of postpartum urinary incontinence: a systematic review. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 2010.
• Woodley SJ ve ark. Pelvic floor muscle training for preventing and treating urinary and faecal incontinence in antenatal and postnatal women. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020.
• MacArthur C ve ark. Urinary incontinence persisting after childbirth: a 12-year longitudinal cohort study. BJOG, 2016.
• Glazener CMA ve ark. Twelve-year follow-up of conservative management of postnatal urinary and faecal incontinence. BJOG, 2014.
• Tähtinen RM ve ark. Long-term impact of mode of delivery on stress and urgency urinary incontinence. European Urology, 2016.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerine geçmez. Şikâyetleriniz için doktorunuza ve fizyoterapistinize danışın.