Kakam Var Ama Yapamıyorum: Dışkılama Güçlüğü Neden Olur?

Tuvalet ihtiyacınız geliyor, dışkının geldiğini hissediyorsunuz ancak ıkınmanıza rağmen dışkı çıkmıyor veya tam boşalamıyormuş gibi hissediyorsunuz. Bazen tuvalette uzun süre kalıyor, tekrar tekrar ıkınıyor hatta dışkılamayı tamamlayabilmek için farklı yöntemlere ihtiyaç duyuyor olabilirsiniz.

Bu durum her zaman yalnızca “kabızlık” anlamına gelmez. Özellikle dışkı yumuşak olmasına rağmen çıkarmakta zorlanıyorsanız sorun bağırsak hareketlerinden çok dışkılama sırasında pelvik taban kaslarının doğru şekilde gevşeyememesiyle ilişkili olabilir.

Kakam Var Ama Neden Yapamıyorum?

Dışkılama basit gibi görünse de aslında bağırsak, karın kasları, diyafram ve pelvik taban kaslarının koordineli çalışmasını gerektiren bir süreçtir.

Normal bir dışkılama sırasında rektuma gelen dışkı, tuvalet ihtiyacını oluşturur. Tuvalete oturduğunuzda karın içi basınç uygun şekilde artarken anüs çevresindeki kasların ve pelvik tabanın gevşemesi gerekir.

Eğer dışkılama sırasında bu kaslar gevşemek yerine kasılıyorsa çıkış zorlaşabilir.

Bunun sonucunda kişi:

• “Kakam geliyor ama çıkmıyor.”
• “Çıkışta takılıyor gibi.”
• “Ne kadar ıkınsam da yapamıyorum.”
• “Tuvaletten kalkınca hâlâ içeride kalmış gibi hissediyorum.”
• “Dışkının bir kısmı çıkıyor ama devamı gelmiyor.”

gibi şikâyetler yaşayabilir.

Dışkılama Güçlüğü Neden Olur?

Dışkılamada zorlanmanın birçok farklı nedeni olabilir. Yetersiz sıvı ve lif tüketimi, hareketsizlik, bazı ilaçlar ve bağırsak hareketlerinin yavaşlaması kabızlığa neden olabilir.

Ancak bazı kişilerde problem dışkının bağırsakta ilerlemesinden çok rektumdan dışarı çıkarılması sırasında ortaya çıkar.

Bu durumda pelvik taban kaslarının çalışma şekli önem kazanır.

Özellikle dışkınız çok sert olmadığı halde çıkarmakta zorlanıyor, uzun süre tuvalette kalıyor ve tam boşalamama hissi yaşıyorsanız dışkılama bozukluğu (defekasyon bozukluğu) açısından değerlendirme gerekebilir.

Pelvik Taban Kasları Dışkılamayı Nasıl Etkiler?

Pelvik taban kasları mesane, rahim ve bağırsak gibi pelvik organları desteklemenin yanı sıra idrar ve dışkı kontrolünde de görev alır.

Bu kas grubunun bir parçası olan puborektalis kası, rektumun çevresinde bir askı gibi uzanır ve dışkı kontrolüne yardımcı olur.

Dışkılama sırasında puborektalis ve anal sfinkterlerin uygun şekilde gevşemesi gerekir. Böylece anorektal açı değişir ve dışkının çıkışı kolaylaşır.

Fakat bazı kişilerde tam tersi gerçekleşir: Kişi ıkınırken pelvik taban yeterince gevşemez veya paradoksal olarak daha fazla kasılır.

Yani kişi dışkıyı çıkarmaya çalışırken vücudu farkında olmadan çıkışı zorlaştırıyor olabilir.

Anismus Nedir?

Anismus, dışkılama sırasında gevşemesi gereken pelvik taban kaslarının ve özellikle puborektalis kasının uygun şekilde gevşeyememesi veya ters yönde çalışmasıyla ilişkili bir dışkılama problemidir.

Günümüzde bu tablo için dissinerjik defekasyon veya pelvik taban dissinerjisi gibi ifadeler de kullanılabilir.

En sık görülen belirtiler arasında:

• Aşırı ıkınma
• Uzun süre tuvalette kalma
• Tam boşalamama hissi
• Dışkının çıkışta takılması
• Sık sık tuvalete dönme
• Dışkılama için parmakla destek verme ihtiyacı
• Dışkı yumuşak olsa bile çıkaramama

bulunabilir.

Ancak yalnızca belirtilere bakılarak anismus tanısı konulamaz. Benzer yakınmalara neden olabilecek başka durumların da değerlendirilmesi gerekir.

Dışkım Yumuşak Ama Neden Çıkmıyor?

Bu, özellikle dikkat edilmesi gereken bir şikâyettir.

Klasik kabızlıkta çoğu kişinin aklına sert ve kuru dışkı gelir. Oysa kabızlık yalnızca dışkının sert olması değildir.

Kişi her gün tuvalete çıkıyor olsa bile aşırı ıkınıyor, dışkıyı çıkarmakta zorlanıyor veya bağırsaklarını tam boşaltamadığını hissediyorsa dışkılama problemi yaşayabilir.

Dışkı yeterince yumuşak olduğu halde çıkışta zorlanıyorsa pelvik taban kaslarının koordinasyonu değerlendirilmesi gereken faktörlerden biridir.

Dışkının Makatta Kalması Hissi Neden Olur?

“Dışkı tam çıkacak gibi oluyor ama makatta kalıyor” veya “çıkışta bir şey engelliyor gibi” şeklindeki tarifler çıkış tipi dışkılama bozukluklarında görülebilir.

Pelvik tabanın yeterince gevşememesi bunun nedenlerinden biri olabilir.

Ancak rektosel, rektal prolapsus ve diğer anorektal problemler de benzer şikâyetlere neden olabileceğinden, bu hissin doğrudan pelvik tabana bağlanması doğru değildir.

Özellikle uzun süredir devam eden veya giderek artan şikâyetlerde tıbbi değerlendirme önemlidir.

Sürekli Ikınmak Sorunu Daha da Artırabilir mi?

Evet. Dışkı çıkmadığında daha güçlü ıkınmak mantıklı gibi gelebilir ancak sorun çıkış kaslarının gevşememesi ise yalnızca daha fazla kuvvet uygulamak problemi çözmeyebilir.

Uzun süre ve aşırı ıkınmak zaman içerisinde hemoroid ve pelvik organların aşağı doğru zorlanması gibi problemlere katkıda bulunabilir.

Bu nedenle hedef yalnızca “daha güçlü itmek” değil, doğru kasların doğru zamanda gevşemesini sağlamaktır.

Tuvalette Doğru Pozisyon Dışkılamayı Kolaylaştırır mı?

Tuvalette oturma pozisyonu dışkılama mekanizmasını etkileyebilir.

Ayakların küçük bir yükselti üzerine alınması, dizlerin kalçalardan biraz daha yukarıda olması ve gövdenin hafif öne eğilmesi bazı kişilerde dışkılamayı kolaylaştırabilir. Kabızlıkta dışkılamayı kolaylaştırabilecek hareketler ve pozisyonlar da dışkılama mekanizmasını desteklemek amacıyla kullanılabilir.

Ancak doğru pozisyon tek başına her dışkılama problemini çözmez. Eğer pelvik taban kasları dışkılama sırasında sürekli kasılıyorsa kişinin nefes, karın basıncı ve pelvik taban gevşemesini birlikte öğrenmesi gerekir.

Kabızlıkta Kegel Egzersizi Yapılır mı?

Her kabızlık probleminde Kegel yapmak doğru değildir.

Kegel egzersizleri pelvik taban kaslarının kasılmasını öğretmeye yönelik egzersizlerdir. Oysa dışkılama sırasında pelvik tabanın gevşeyebilmesi gerekir.

Eğer kişinin temel problemi pelvik tabanın aşırı aktif olması veya dışkılama sırasında gevşeyememesi ise sürekli kasma egzersizleri uygun olmayabilir.

Bu nedenle “pelvik taban problemi = Kegel” şeklinde düşünmek doğru değildir.

Pelvik taban kaslarında yalnızca kuvvet değil; gevşeme, koordinasyon, zamanlama ve farkındalık da değerlendirilmelidir.

Dışkılama Güçlüğünde Pelvik Taban Fizyoterapisi Nasıl Uygulanır?

Pelvik taban fizyoterapisinde öncelikle kişinin dışkılama alışkanlıkları, dışkı kıvamı, ıkınma şekli, tuvalette geçirdiği süre, tam boşalamama hissi ve eşlik eden diğer mesane veya pelvik taban şikâyetleri değerlendirilir.

Kişinin ihtiyacına göre tedavide:

diyafram solunumu, pelvik taban farkındalığı ve gevşeme çalışmaları, doğru dışkılama mekaniğinin öğretilmesi, biofeedback, karın-pelvik taban koordinasyonunun geliştirilmesi ve uygun tuvalet pozisyonunun öğretilmesi gibi yaklaşımlar kullanılabilir.

Özellikle dissinerjik defekasyonda biofeedback, kişinin dışkılama sırasında hangi kasları kullandığını fark etmesine ve yanlış kasılma paternini yeniden öğrenmesine yardımcı olmak amacıyla kullanılan yöntemlerden biridir.

Amaç bağırsakları “çalıştırmak” değil; kişinin dışkılama sırasında karın basıncı ile pelvik taban gevşemesini doğru şekilde koordine edebilmesini sağlamaktır.

Kakam Var Ama Yapamıyorum: Ne Zaman Doktora Gitmeliyim?

Dışkılama güçlüğü uzun süredir devam ediyorsa gastroenteroloji veya ilgili hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Özellikle dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı, yeni başlayan ve giderek artan kabızlık, şiddetli karın ağrısı, kusma, ateş veya belirgin bağırsak alışkanlığı değişikliği varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Pelvik taban kaynaklı bir dışkılama bozukluğundan şüphelenildiğinde anorektal manometri, balon çıkarma testi veya gerekli görülen diğer incelemeler kullanılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Kakam geliyor ama çıkmıyor, neden?

Dışkının sert olması, bağırsak hareketlerinin yavaşlaması veya çıkış sırasında pelvik taban kaslarının yeterince gevşememesi gibi farklı nedenleri olabilir. Özellikle dışkı yumuşak olduğu halde çıkarmakta zorlanıyorsanız dışkılama koordinasyonu değerlendirilmelidir.

Dışkının makatta kalması hissi neden olur?

Pelvik taban kaslarının gevşeyememesi, dissinerjik defekasyon ve bazı anorektal problemlerde görülebilir. Tek başına bu belirtiyle tanı konulamaz.

Çok ıkınıyorum ama kaka çıkmıyor. Ne yapmalıyım?

Daha fazla ıkınmak yerine problemin nedenini belirlemek önemlidir. Şikâyet tekrarlıyorsa bağırsak ve pelvik taban fonksiyonlarının değerlendirilmesi gerekebilir.

Anismus nasıl anlaşılır?

Aşırı ıkınma, dışkının çıkışta takılması ve tam boşalamama gibi belirtiler görülebilir. Kesin değerlendirmede kişinin öyküsünün yanı sıra anorektal fonksiyon testlerinden yararlanılabilir.

Anismus tedavi edilebilir mi?

Dışkılama koordinasyon bozukluklarında pelvik taban rehabilitasyonu ve özellikle biofeedback tedavisi kullanılabilen yaklaşımlar arasındadır. Tedavi kişinin problemine göre planlanır.

Pelvik taban kaslarını gevşetmek dışkılamayı kolaylaştırır mı?

Eğer problem dışkılama sırasında pelvik tabanın yeterince gevşememesiyle ilişkiliyse evet. Ancak her kabızlığın nedeni pelvik taban olmadığı için önce problemin kaynağı belirlenmelidir.

Uzm. Fzt. Tuğçe Atalay

Pelvik Taban Fizyoterapisi

İstanbul