Uzun süredir kabızlık yaşıyor, tuvalette uzun süre ıkınmanıza rağmen bağırsaklarınızı tam boşaltamıyor veya dışkıyı çıkarmakta zorlanıyor musunuz? Doktorunuz size anal manometri testi önermiş olabilir.

Bu testi ilk kez duyan birçok kişinin aklına şu sorular gelir:

• Anal manometri nedir?
• Kabızlıkla ne ilgisi var?
• Test acıtır mı?
• Sonuçlar neyi gösterir?

Bu yazıda anal manometrinin neden istendiğini, hangi hastalıkların değerlendirilmesinde kullanıldığını ve pelvik taban fizyoterapisiyle ilişkisini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Kısa Cevap

Anal manometri, makat (anal kanal), rektum ve pelvik taban kaslarının çalışma şeklini değerlendiren bir testtir. Özellikle uzun süren kabızlık, dışkılama sırasında aşırı ıkınma, dışkıyı tam boşaltamama hissi ve pelvik taban kaslarının koordinasyon bozukluğundan şüphelenilen durumlarda istenir. Test sayesinde kasların dinlenme ve sıkma basınçları, his duyusu ve dışkılama sırasında kasların doğru çalışıp çalışmadığı değerlendirilir.

Anal manometri nedir?

Anal manometri; anal kanal ve rektumun basınçlarını ölçen, fonksiyonel bir değerlendirme testidir.

İnce ve esnek bir kateter yardımıyla yapılan bu testte, yalnızca kasların gücü değil kasların doğru zamanda gevşeyip gevşeyemediği de değerlendirilir.

Bu nedenle anal manometri, yalnızca "kas kuvveti testi" değildir; aynı zamanda dışkılama mekanizmasının nasıl çalıştığını gösteren önemli bir incelemedir.

Kabızlık için neden anal manometri istenir?

Kabızlık her zaman bağırsakların yavaş çalışmasından kaynaklanmaz.

Bazı kişilerde bağırsaklar dışkıyı rektuma kadar normal şekilde ilerletse bile, dışkılama sırasında pelvik taban kasları ve anal sfinkter gevşeyemez. Bu durumda kişi güçlü şekilde ıkınmasına rağmen dışkıyı çıkarmakta zorlanabilir.

Bu durum pelvik taban disfonksiyonu veya dışkılama bozukluğu (defekasyon bozukluğu) olarak adlandırılır.

Anal manometri, bu tür fonksiyonel sorunların değerlendirilmesinde en sık kullanılan testlerden biridir.

Anal manometri hangi durumlarda istenir?

Doktorunuz aşağıdaki şikâyetlerden biri veya birkaçı varsa anal manometri isteyebilir:

• Uzun süredir devam eden kabızlık
• Tuvalette uzun süre ıkınma
• Dışkıyı tam boşaltamama hissi
• Parmakla dışkı çıkarmaya ihtiyaç duyma
• Sert dışkılama
• Dışkı kaçırma (fekal inkontinans)
• Hirschsprung hastalığı şüphesi (özellikle çocuklarda)
• Pelvik taban kaslarının koordinasyon bozukluğu şüphesi

Anal manometri testi neyi gösterir?

Anal manometri sırasında birçok farklı parametre değerlendirilir.

Anal sfinkter kaslarının dinlenme basıncı

Kasların istirahat halindeki tonusu değerlendirilir.

Bu ölçüm, özellikle iç anal sfinkterin fonksiyonu hakkında bilgi verir.

İstemsiz ve istemli kasılma gücü

Kişiden makat kaslarını sıkması istenir.

Böylece dış anal sfinkter ve pelvik taban kaslarının kasılma kapasitesi değerlendirilir.

Dışkılama sırasında kasların davranışı

Normalde dışkılama sırasında pelvik taban kaslarının gevşemesi gerekir.

Bazı kişilerde ise tam tersi olur; kişi ıkınırken kaslar gevşemek yerine kasılır veya yeterince gevşeyemez.

Bu durum anismus (disinerjik defekasyon) olarak adlandırılır ve kronik kabızlığın önemli nedenlerinden biridir.

Rektal his değerlendirmesi

Test sırasında küçük bir balon şişirilerek;

• İlk his,
• Dışkılama hissi,
• Güçlü dışkılama isteği

gibi duyusal eşikler değerlendirilebilir.

Bu bilgiler bağırsak fonksiyonlarının anlaşılmasına yardımcı olur.

Rektoanal inhibitör refleks (RAIR)

Anal manometri sırasında değerlendirilen önemli reflekslerden biri de rektoanal inhibitör refleks (RAIR)'tir.

Bu refleksin değerlendirilmesi özellikle çocuklarda Hirschsprung hastalığının araştırılmasında önemlidir. Ancak test sonucu tek başına tanı koydurmaz; diğer klinik bulgular ve gerektiğinde ek tetkiklerle birlikte değerlendirilir.

Anal manometri nasıl yapılır?

Test sırasında kişi genellikle sol yan pozisyonda yatar.

İnce ve esnek bir kateter dikkatlice anal kanala yerleştirilir. Daha sonra kişiden belirli zamanlarda;

• Gevşemesi,
• Kaslarını sıkması,
• Ikınması

istenir.

Bazı aşamalarda kateter ucundaki küçük balon kontrollü şekilde şişirilerek rektal his değerlendirilir.

Test genellikle 15–30 dakika sürer.

Anal manometri acıtır mı?

Hayır.

Anal manometri çoğu kişi tarafından ağrılı bir işlem olarak tanımlanmaz.

Kateter yerleştirilirken hafif bir baskı veya dolgunluk hissi oluşabilir. Balon şişirildiğinde dışkılama isteğine benzer geçici bir his yaşanabilir.

İşlem sırasında anesteziye genellikle ihtiyaç duyulmaz.

Anal manometri sonucunda anismus anlaşılır mı?

Evet.

Anal manometri, anismus (disinerjik defekasyon) tanısında kullanılan en önemli değerlendirme yöntemlerinden biridir.

Eğer kişi dışkılama sırasında gevşemesi gereken kasları kasıyorsa veya yeterince gevşetemiyorsa, test bunu gösterebilir.

Bununla birlikte tanı yalnızca anal manometriye dayanmaz. Hastanın öyküsü, fizik muayenesi ve gerektiğinde balon çıkarma testi veya defekografi gibi diğer değerlendirmelerle birlikte yorumlanır.

Anal manometri sonucu bozuk çıkarsa tedavi nasıl olur?

Tedavi, testte saptanan probleme göre planlanır.

Örneğin pelvik taban kaslarının gevşeyemediği bir dışkılama bozukluğu saptanırsa tedavide şu yaklaşımlar kullanılabilir:

• Pelvik taban fizyoterapisi
• Biofeedback eğitimi
• Doğru dışkılama tekniğinin öğretilmesi
• Diyafram nefesi çalışmaları
• Pelvik taban gevşeme egzersizleri
• Tuvalet pozisyonunun düzenlenmesi
• Kabızlığa yönelik yaşam tarzı değişiklikleri

Amaç yalnızca belirtileri azaltmak değil, dışkılama mekanizmasının doğru şekilde yeniden öğrenilmesini sağlamaktır.

Anal manometri sonrası pelvik taban fizyoterapisi neden önerilebilir?

Anal manometri, kasların nasıl çalıştığını gösterir; pelvik taban fizyoterapisi ise bu fonksiyon bozukluğunu tedavi etmeye yönelik uygulamaları içerir.

Özellikle dışkılama sırasında pelvik taban kaslarını gevşetemeyen kişilerde fizyoterapist;

• Kas koordinasyonunu değerlendirir,
• Biofeedback ile kasların doğru çalışmasını öğretir,
• Gevşeme egzersizleri planlar,
• Nefes ve ıkınma tekniğini düzenler,
• Ev egzersiz programı oluşturur.

Bu nedenle anal manometri sonuçları, kişiye özel fizyoterapi programının planlanmasında önemli bilgiler sağlayabilir.

Sık Sorulan Sorular

Anal manometri aç karnına mı yapılır?

Bu, testi yapan merkezin protokolüne göre değişebilir. İşlem öncesinde size verilen hazırlık talimatlarına uymanız önemlidir.

Anal manometri ne kadar sürer?

Test genellikle 15–30 dakika içinde tamamlanır.

Anal manometri kabızlığın nedenini kesin olarak gösterir mi?

Hayır. Anal manometri önemli bilgiler sağlar ancak kabızlığın nedenini tek başına belirlemez. Sonuçlar, hastanın şikâyetleri ve diğer tetkiklerle birlikte değerlendirilir.

Anal manometri normal çıkarsa yine de kabızlık olabilir mi?

Evet. Kabızlık; bağırsak geçişinin yavaşlaması, beslenme alışkanlıkları, ilaç kullanımı veya farklı sağlık sorunları gibi birçok nedene bağlı gelişebilir. Anal manometri yalnızca anorektal bölgenin fonksiyonunu değerlendirir.

Sonuç

Anal manometri, kronik kabızlık ve dışkılama bozukluklarının değerlendirilmesinde önemli bir fonksiyon testidir. Özellikle pelvik taban kaslarının dışkılama sırasında doğru çalışıp çalışmadığını göstermesi açısından değerli bilgiler sağlar.

Eğer test sonucunda pelvik taban kaslarının koordinasyonunda bir sorun saptanırsa, pelvik taban fizyoterapisi ve biofeedback gibi kanıta dayalı tedavi yöntemleriyle dışkılama fonksiyonunun iyileştirilmesi hedeflenebilir. Tedavi planı her zaman kişinin şikâyetleri, muayene bulguları ve test sonuçları birlikte değerlendirilerek oluşturulmalıdır.

Uzm. Fzt. Tuğçe Atalay

Pelvik Taban Fizyoterapisi

İstanbul