Dışkılama Sonrası Makat Ağrısı Neden Olur?

Tuvalet sonrası makat bölgesinde ağrı, yanma, baskı hissi ya da batma birçok kişinin yaşadığı ancak çoğu zaman konuşmaktan çekindiği bir durumdur. Bazı kişilerde ağrı sadece dışkılama sırasında olurken, bazı kişilerde tuvaletten sonra dakikalar hatta saatler boyunca devam edebilir.

Dışkılama sonrası makat ağrısının altında hem bağırsak hem de pelvik taban kaslarıyla ilişkili farklı nedenler bulunabilir. Özellikle kronik kabızlık, pelvik taban kaslarının aşırı kasılması ve anal bölgedeki hassasiyetler bu şikâyetin sık görülen sebepleri arasındadır.

Dışkılama Sonrası Makat Ağrısının Olası Nedenleri

Anal Fissür (Makat Çatlağı)

Anal fissür, makat çevresindeki deride oluşan küçük yırtıklardır. Genellikle sert dışkılama, uzun süre ıkınma veya kabızlık sonrası gelişir.

En sık görülen belirtiler:

• Cam kesiği gibi ağrı
• Dışkılama sonrası uzun süren yanma
• Tuvalet sırasında kanama
• Makat çevresinde spazm hissi

Bazı kişilerde ağrı dışkılamadan sonra saatler boyunca devam edebilir. Çünkü bölgedeki kaslar refleks olarak aşırı kasılır ve dolaşım azalır.

Pelvik Taban Kaslarının Aşırı Kasılması

Makat bölgesi yalnızca bağırsaktan oluşmaz. Pelvik taban adı verilen kas grubu da dışkılama sırasında aktif rol oynar.

Normalde dışkılama sırasında bu kasların gevşemesi gerekir. Ancak bazı kişilerde tam tersine kaslar kasılı kalır. Bu durum:

• Dışkılamayı zorlaştırabilir
• Tam boşalamama hissi yaratabilir
• Tuvalet sonrası baskı veya ağrı oluşturabilir
• Makat çevresinde spazm hissine neden olabilir

Özellikle stres, kronik ağrı, sürekli karın sıkma alışkanlığı ve yanlış ıkınma paterni pelvik taban kaslarının aşırı aktif hale gelmesine neden olur.

Hemoroid (Basur)

Hemoroidler makat çevresindeki damarların genişlemesidir. Her hemoroid ağrı yapmaz. Ancak özellikle tahriş olmuş hemoroidler dışkılama sonrası ağrıya neden olabilir.

Sıklıkla eşlik eden belirtiler:

• Şişlik hissi
• Kaşıntı
• Kanama
• Dolgunluk hissi
• Otururken rahatsızlık

Uzun süre tuvalette oturmak ve aşırı ıkınmak hemoroid şikâyetlerini artırabilir.

Kabızlık ve Sert Dışkılama

Sert dışkı makat bölgesine mekanik yük bindirebilir. Bu durum yalnızca çatlak oluşumuna değil, aynı zamanda pelvik taban kaslarında koruyucu kasılmaya da neden olabilir.

Kronik kabızlık yaşayan kişilerde sıklıkla:

• Dışkılama korkusu
• Sürekli ıkınma
• Tam boşalamama hissi
• Pelvik taban kaslarının fonksiyon bozukluğu birlikte görülür.

Pelvik Taban Disfonksiyonları

Bazı kişilerde bağırsak yapısı normal olmasına rağmen dışkılama koordinasyonu bozulmuştur. Bu durum “pelvik taban disfonksiyonu” olarak adlandırılır.

Belirtiler arasında:

• Dışkıyı çıkarırken zorlanma
• Makat çevresinde baskı hissi
• Dışkılama sonrası ağrı
• Parmak yardımı ihtiyacı
• Sürekli tuvalete gitme hissi yer alır.

Bu kişilerde yalnızca bağırsak odaklı değerlendirme değil, pelvik taban değerlendirmesi de önemlidir.

Dışkılama Sonrası Ağrı Ne Zaman Ciddiye Alınmalıdır?

Aşağıdaki durumlarda mutlaka bir sağlık profesyoneline başvurulmalıdır:

• Şiddetli ve uzun süren ağrı
• Kanama
• Kilo kaybı
• Gece ağrısı
• Ateş
• Dışkılama alışkanlığında ani değişiklik
• Sürekli tekrar eden şikâyetler

Pelvik Taban Fizyoterapisi Yardımcı Olabilir mi?

Evet. Özellikle pelvik taban kaslarının aşırı aktif olduğu durumlarda pelvik taban fizyoterapisi destekleyici olur.

Pelvik taban değerlendirmesinde:

• Kasların gevşeme kapasitesi
• Nefes-pelvik taban koordinasyonu
• Ikınma paterni
• Karın ve diyafram kullanımı
• Tuvalet alışkanlıkları
• değerlendirilir.

Tedavi sürecinde kişiye göre:

• Pelvik taban gevşeme eğitimi
• Nefes çalışmaları
• Tuvalet pozisyonu eğitimi
• Manuel terapi uygulamaları
• Biofeedback
• Bağırsak rutini düzenlemeleri yapılır.

Sonuç

Dışkılama sonrası makat ağrısı yalnızca “hemoroid problemi” olmayabilir. Bağırsak alışkanlıkları, pelvik taban kaslarının çalışma şekli, nefes paterni ve dışkılama koordinasyonu birlikte değerlendirilmelidir. Özellikle kronikleşen şikâyetlerde multidisipliner yaklaşım önemlidir.

Referanslar

1. van Reijn-Baggen, D. A., Elzevier, H. W., Putter, H., Pelger, R. C., & Han-Geurts, I. J. (2022). Pelvic floor physical therapy in patients with chronic anal fissure: a randomized controlled trial. Techniques in Coloproctology, 26(7), 571-582.

2. Höder, A., Stenbeck, J., Fernando, M., & Lange, E. (2023). Pelvic floor muscle training with biofeedback or feedback from a physiotherapist for urinary and anal incontinence after childbirth-a systematic review. BMC women's health, 23(1), 618.

Uzm. Fzt. Tuğçe Atalay

Pelvik Taban Fizyoterapisi

İstanbul