Dışkı Kaçırma Neden Olur? Nasıl Geçer, Tedavisi Var Mı?
Dışkı kaçırma, yani istemsiz olarak gaz ya da dışkı tutamama, birçok kişinin yaşadığı ama utanma nedeniyle dile getirmekte zorlandığı bir problemdir. “Bende neden oluyor?”, “Bu kalıcı mı?”, “İlaçsız düzelir mi?” gibi sorular dışkı kaçırma yaşayan kişilerin en sık arattığı soruların başında gelir. Oysa dışkı kaçırma, altta yatan neden doğru şekilde değerlendirildiğinde tedavi edilebilir.
Dışkıyı kaçırmadan tutabilme, pelvik taban kaslarının, makat çevresindeki kasların (sfinkterlerin), sinir sisteminin ve bağırsak alışkanlıklarının birlikte uyumlu çalışmasıyla mümkündür. Bu sistemlerden biri bozulduğunda gaz kaçırma, iç çamaşırda kirlenme ya da tuvalete yetişemeden kaçırma gibi şikâyetler ortaya çıkabilir. En sık nedenlerden biri pelvik taban kaslarının yeterince iyi çalışmamasıdır. Özellikle doğum sonrası dönemde, uzun süren veya müdahaleli doğumlarda bu kaslar zayıflayabilir ya da koordinasyonu bozulabilir. Erkeklerde ise prostat ameliyatları, pelvik bölgeye yönelik cerrahiler sonrası dışkı tutma mekanizması etkilenebilir.
Kabızlık da dışkı kaçırmanın önemli nedenlerinden biridir. Uzun süreli kabızlık yaşayan kişilerde, bağırsaktaki sertleşmiş dışkının arasından sızıntı şeklinde kaçırmalar görülebilir. Bu durum bazen “ishal gibi” algılansa da aslında altta yatan problem kabızlıktır. Bağırsak alışkanlıklarının düzensiz olması, tuvaleti erteleme, yanlış ıkınma alışkanlıkları ve yetersiz sıvı alımı da dışkı kaçırmayı tetikleyebilir. Ayrıca irritabl bağırsak sendromu (IBS) gibi durumlarda bağırsak hareketlerinin hızlanması ve ani sıkışma hissi dışkı tutmayı zorlaştırabilir.
Sinir sistemiyle ilgili bazı hastalıklar, bel fıtığına bağlı sinir etkilenmeleri, omurilik yaralanmaları veya doğum sırasında sinirlerin etkilenmesi de dışkı kaçırmaya yol açabilir. Çocuklarda ise uzun süreli kabızlık, tuvalet alışkanlığının geç kazanılması ve tuvaleti erteleme davranışları sonucunda dışkı kaçırma görülebilir. Bu durum çoğu zaman “isteyerek yapıyor” gibi algılansa da çocuğun kontrol mekanizmasının bozulmasıyla ilgilidir.
Dışkı kaçırmanın tedavisi, nedenine göre planlanır. Herkese aynı yöntem uygulanmaz. Pelvik taban rehabilitasyonu bu noktada önemli bir yer tutar. Pelvik taban fizyoterapisi ile makat çevresi kasların doğru şekilde çalışması öğretilir, kasların aşırı gergin olduğu durumlarda gevşeme ve koordinasyon çalışılır, kasların zayıf olduğu durumlarda ise kontrollü aktivasyon sağlanır. Sadece “sıkıp bırakma” egzersizleri (kegel egzersizi) vermek çoğu zaman yeterli olmaz. Nefes, duruş (postür), tuvalet pozisyonu ve günlük alışkanlıklar birlikte ele alınmalıdır. Gerekli durumlarda biofeedback gibi yöntemlerle kişi kaslarının çalışmasını ekrandan görerek doğru kullanmayı öğrenebilir.
Dışkı kaçırma yaşayan birçok kişi ameliyat veya ilaç dışında bir çözüm olmadığını düşünür. Oysa uygun değerlendirme ile ilaçsız, ameliyatsız yöntemlerle de belirgin iyileşme sağlanabilir. Beslenme düzenlenmesi, yeterli sıvı alımı, lif dengesi, doğru tuvalet alışkanlıkları ve pelvik taban rehabilitasyonu birlikte uygulandığında sonuçlar çok daha yüz güldürücü olur. Özellikle erken dönemde destek almak, sorunun kronikleşmesini önler.
Eğer dışkı kaçırma, gaz tutamama, iç çamaşırda kirlenme, ani sıkışma hissi gibi şikâyetler yaşıyorsan yalnız değilsin ve bu durum çözümsüz değildir. Altta yatan nedeni belirlemek ve sana uygun bir yol haritası çıkarmak için bu alanda çalışan bir pelvik taban fizyoterapistine başvurmak, yaşam kaliteni belirgin şekilde artırabilir.
Uzm. Fzt. Tuğçe Atalay
Pelvik Taban Fizyoterapisi
İstanbul