Çocuklar Neden Çişini ve Kakasını Tutar?

Çocuklarda çiş ve kaka tutma davranışı oldukça sık görülür. Çocuğun tuvaleti geldiği hâlde bacaklarını çaprazlaması, çömelmesi, parmak ucunda durması veya tuvalete gitmeyi sürekli ertelemesi tutma davranışının işaretleridir.

Bu durum her zaman çocuğun inatçılığı anlamına gelmez. Çocuklar oyunlarını bölmek istemedikleri, tuvaletten korktukları, daha önce ağrı yaşadıkları veya kabız oldukları için çişlerini ve kakalarını tutabilir.

Kısa cevap: Çocuklar neden tuvaletini tutar?

Çocuklar en sık oyunlarını bırakmak istemedikleri, okul tuvaletini kullanmaktan çekindikleri, tuvalet sırasında ağrı yaşadıkları veya kabız oldukları için çişlerini ve kakalarını tutar. Tutma davranışı uzun süre devam ederse kabızlık, idrar kaçırma, dışkı kaçırma ve tekrarlayan idrar yolu problemleri gelişebilir.

Çocuklar neden çişini tutar?

Oyunu bölmek istemeyebilir

Çocuk, oyun oynarken veya televizyon izlerken tuvalete gitmeyi erteleyebilir. Bu davranış sık tekrarlandığında zamanla alışkanlık hâline gelebilir.

Okul tuvaletini kullanmak istemeyebilir

Tuvaletin kirli olması, kapısının kilitlenmemesi, mahremiyetin yetersiz olması veya arkadaşlarının dikkatini çekmekten korkması çocuğun okulda idrarını tutmasına neden olabilir.

İdrar yaparken ağrı yaşamış olabilir

Daha önce idrar yolu enfeksiyonu geçiren veya idrar yaparken yanma yaşayan çocuk, tekrar ağrı yaşayacağını düşünerek tuvalete gitmekten kaçınabilir.

Mesane sinyallerini geç fark edebilir

Bazı çocuklar mesanelerinden gelen sinyalleri geç fark eder. Tuvalete gitmek için çok beklediklerinde ani sıkışma ve idrar kaçırma görülebilir.

Çocuklar neden kakasını tutar?

Kaka yaparken canı yanmış olabilir

Kabızlık nedeniyle sert ve büyük dışkılama yaşayan çocuk, tekrar ağrı yaşamamak için kakasını tutabilir. Ancak kaka tutuldukça bağırsakta daha uzun süre kalır, sertleşir ve çıkması daha da zorlaşır.

Böylece şu döngü oluşur:

Ağrılı kaka yapma → kakayı tutma → dışkının sertleşmesi → daha ağrılı kaka yapma

Tuvaletten korkabilir

Bazı çocuklar klozete düşmekten, sifon sesinden veya tuvalette yalnız kalmaktan korkabilir. Ayakları yere basmadığında kendini güvende hissetmemesi de kaka yapmasını zorlaştırabilir.

Tuvalet eğitimi sırasında baskı yaşamış olabilir

Tuvalet eğitiminin çok erken başlatılması, çocuğun zorlanması, kızılması veya cezalandırılması kaka tutma davranışını artırabilir.

Günlük düzeni değişmiş olabilir

Okula başlama, taşınma, seyahat, kardeş doğumu veya aile içindeki değişiklikler bazı çocukların tuvalet düzenini etkileyebilir.

Çiş ve kaka tutma nasıl anlaşılır?

Çişini veya kakasını tutan çocuklarda şu davranışlar görülebilir:

• Bacakları çaprazlama
• Parmak ucunda durma
• Çömelme veya sallanma
• Genital bölgeyi sıkma
• Köşeye saklanma
• Tuvalete gitmeyi reddetme
• “Kakam yok” veya “Çişim gelmedi” deme
• İç çamaşırında küçük kaka lekeleri
• Son anda tuvalete koşma

Bu hareketler bazen ebeveynler tarafından çocuğun kaka yapmaya çalışması olarak yorumlanır. Oysa çocuk çoğu zaman kakasını çıkarmaya değil, içeride tutmaya çalışıyordur.

Çiş ve kaka tutmak zararlı mı?

Ara sıra tuvaleti ertelemek ciddi bir sorun oluşturmayabilir. Ancak tutma davranışı sıklaşır ve uzun süre devam ederse mesane ve bağırsak fonksiyonlarını etkileyebilir.

Çocukta şu sorunlar gelişebilir:

• Kabızlık
• Karın ağrısı ve şişkinlik
• Dışkı kaçırma
• Gündüz idrar kaçırma
• Gece alt ıslatma
• Ani idrar sıkışması
• Mesanenin tam boşalamaması
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları
• Tuvalet sırasında aşırı ıkınma

Kabızlık ve idrar problemleri birbirini de etkileyebilir. Bağırsakta biriken dışkı mesaneye baskı yaparak sıkışma ve idrar kaçırma şikâyetlerini artırabilir.

Çiş ve kaka tutan çocuğa nasıl yaklaşılmalı?

Çocuğu suçlamak, cezalandırmak veya zorla tuvalete oturtmak sorunu artırabilir. Çocuğun bunu isteyerek yapmadığını anlamak önemlidir.

Evde şu adımlar destekleyici olabilir:

• Çocuğu belirli aralıklarla tuvalete yönlendirmek
• Yemeklerden sonra kısa süre tuvalete oturtmak
• Ayaklarının altına uygun yükseklikte tabure koymak
• Yeterli su içmesini desteklemek
• Lifli besinleri günlük beslenmeye eklemek
• Tuvalet sırasında acele ettirmemek
• Kaza yaşadığında kızmamak
• Tuvalet takibini oyunlaştırmak

Ancak uzun süren kabızlıkta yalnızca su ve lif tüketimini artırmak yeterli olmayabilir. Çocuğun çocuk doktoru tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Pelvik taban fizyoterapisi yardımcı olabilir mi?

Bazı çocuklar tuvalet sırasında pelvik taban kaslarını gevşetmek yerine daha fazla kasar. Bu durumda çocuk çişini veya kakasını yapmakta zorlanabilir, mesane ve bağırsak tam olarak boşalmayabilir.

Pelvik taban fizyoterapisinde çocuğun yaşı ve ihtiyacına göre;

• Mesane ve bağırsak alışkanlıkları,
• Tuvalet pozisyonu,
• Nefes kullanımı,
• Karın ve pelvik taban kaslarının koordinasyonu,
• Çiş ve kaka tutma hareketleri

değerlendirilebilir.

Gerekli durumlarda oyun temelli egzersizler, diyafram nefesi, gevşeme çalışmaları, karın masajı, standart üroterapi ve biofeedback uygulamalarından yararlanılabilir.

Ne zaman uzmana başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa değerlendirme alınması önerilir:

• Çocuğun haftada üçten az kaka yapması
• Kakanın sert, büyük veya ağrılı olması
• İç çamaşırına sık sık kaka bulaşması
• Gündüz idrar kaçırmanın devam etmesi
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonu
• Çocuğun tuvalete gitmekten korkması
• Karın ağrısı ve şişkinliğin sık tekrarlaması
• Tutma davranışının birkaç haftadan uzun sürmesi

Şiddetli karın ağrısı, kusma, ateş, idrarda veya dışkıda kan görülmesi durumunda gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Sık sorulan sorular

Çocuğun çişini tutması normal mi?

Çocuklar zaman zaman oyunlarını bölmemek için çişlerini tutabilir. Ancak bu davranış sık tekrarlanıyor, idrar kaçırmaya veya enfeksiyona neden oluyorsa normal kabul edilmemeli ve değerlendirilmelidir.

Çocuğun kakasını tutması kabızlık yapar mı?

Evet. Kaka bağırsakta bekledikçe su kaybeder ve sertleşir. Bu durum dışkılamayı ağrılı hâle getirerek tutma davranışını daha da artırabilir.

Çocuk kakasını tutunca neden iç çamaşırına kaka bulaşır?

Bağırsakta sert ve büyük bir dışkı biriktiğinde, daha yumuşak dışkı bu kitlenin çevresinden sızabilir. Çocuk bunu her zaman fark etmeyebilir. Bu durum dışkı kaçırma olarak değerlendirilebilir.

Kabızlık idrar kaçırmaya neden olur mu?

Evet. Bağırsakta biriken dışkı mesaneye baskı yapabilir ve mesanenin çalışma düzenini etkileyebilir. Bu nedenle kabızlık yaşayan çocuklarda gündüz idrar kaçırma ve sıkışma görülebilir.

Çiş ve kaka tutan çocuk cezalandırılmalı mı?

Hayır. Tutma davranışı çoğu zaman korku, ağrı, alışkanlık veya kasların doğru çalışmamasıyla ilişkilidir. Ceza ve baskı çocuğun kaygısını artırarak sorunu ağırlaştırabilir.

Sonuç

Çocuklarda çiş ve kaka tutma davranışı yalnızca inatçılık olarak değerlendirilmemelidir. Oyun alışkanlıkları, kabızlık, tuvalet korkusu, ağrı ve pelvik taban kaslarının koordinasyonundaki problemler bu davranışın ortaya çıkmasına neden olabilir.

Tutma davranışı uzun sürüyorsa, idrar veya dışkı kaçırma eşlik ediyorsa çocuğun mesane ve bağırsak fonksiyonlarının birlikte değerlendirilmesi önemlidir. Erken dönemde doğru yaklaşım, sorunun kalıcı bir alışkanlığa dönüşmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Uzm. Fzt. Tuğçe Atalay

Pelvik Taban Fizyoterapisi

İstanbul