Rektosel Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Ameliyatsız Tedavisi

Rektosel tanısı aldıysanız ya da vajinada baskı, dolgunluk ve dışkılama güçlüğü gibi şikâyetler yaşıyorsanız endişelenmeniz çok normal. Pek çok kadın rektoselin ne olduğunu ancak böyle bir sorunla karşılaştığında öğreniyor. Oysa rektosel sık görülen ve şikâyete göre farklı yöntemlerle yönetilebilen bir pelvik taban problemidir.

Rektoselde tedavinin amacı yalnızca muayenede görülen sarkmayı düzeltmek değildir. Asıl hedef; tuvalete çıkmayı kolaylaştırmak, vajinadaki baskı hissini azaltmak, günlük yaşamı ve cinsel yaşamı daha konforlu hâle getirmektir.

Rektosel nedir?

Rektosel, rektum ile vajina arasındaki destek dokusunun zayıflaması veya esnemesi sonucunda rektumun vajinanın arka duvarına doğru bombeleşmesidir. Bu nedenle arka vajinal duvar sarkması olarak da adlandırılır.

Vajinanın ön tarafında mesane, arka tarafında ise rektum bulunur. Rektum ile vajina arasındaki bağ dokusu ve pelvik taban kasları bu bölgeyi destekler. Destek yapıları zayıfladığında rektum vajinaya doğru çıkıntı yapabilir.

Rektosel, rektumun makattan dışarı çıkması anlamına gelen rektal prolapsusla aynı durum değildir. Birbirine benzeyen belirtiler olabileceği için doğru tanı muayene ile konulmalıdır.

Rektosel belirtileri nelerdir?

Küçük rektoseller hiçbir belirti vermeyebilir ve rutin jinekolojik muayenede fark edilebilir. Belirti olduğunda ise en sık şu şikâyetler görülür:

Vajinada baskı, ağırlık veya dolgunluk hissi
Vajinadan bir şey çıkacakmış ya da tampon aşağı kayıyormuş hissi
Vajina girişinde ele gelen yumuşak bir çıkıntı
Kabızlık ve dışkılama sırasında zorlanma
Dışkının tam boşalmadığı hissi
Tuvalette uzun süre kalma ve fazla ıkınma ihtiyacı
Dışkılamayı tamamlamak için vajina arka duvarına veya perineye parmakla destek verme ihtiyacı
Dışkılama sonrasında tekrar tuvalete gitme isteği
Gaz veya dışkı kontrolünde zorlanma
Cinsel ilişki sırasında rahatsızlık ya da ağrı
Günün ilerleyen saatlerinde veya uzun süre ayakta kalınca artan pelvik baskı

Rektoselin muayenedeki derecesi ile kişinin yaşadığı şikâyet her zaman aynı olmayabilir. Belirgin bir rektosel az şikâyete yol açabilirken daha küçük bir rektosel, eşlik eden kabızlık veya pelvik taban kaslarındaki koordinasyon sorunu nedeniyle günlük yaşamı daha fazla etkileyebilir.

Rektosel neden olur?

Rektoselin çoğu zaman tek bir nedeni yoktur. Yıllar içinde pelvik tabana binen yük ve destek dokularındaki değişimler bir araya gelir. Riski artırabilen durumlar arasında şunlar bulunur:

Vajinal doğum, özellikle zor veya müdahaleli doğum öyküsü
Uzun süren kabızlık ve sık ıkınma
Tekrarlayan ağır kaldırma ve basıncın doğru yönetilememesi
Kronik öksürük
Menopozla birlikte dokularda oluşan değişiklikler
Yaşın ilerlemesi
Bağ dokusu yapısına ilişkin genetik yatkınlık
Daha önce geçirilmiş pelvik bölge ameliyatları

Bu faktörlerden birine sahip olmak mutlaka rektosel gelişeceği anlamına gelmez. Değerlendirmede yalnızca doğum öyküsüne değil; bağırsak alışkanlıklarına, nefes kullanımına, karın içi basınç yönetimine ve pelvik taban kaslarının çalışma biçimine de bakılması gerekir.

Rektosel kabızlık yapar mı?

Rektosel dışkının rektumda veya oluşan cepte birikmesine neden olarak boşaltımı zorlaştırabilir. Bu nedenle kişi tam boşalamadığını hissedebilir, tekrar tekrar ıkınabilir ya da dışkılamayı tamamlamak için elle destek verme ihtiyacı duyabilir.

Ancak ilişki tek yönlü değildir. Uzun süren kabızlık ve kronik ıkınma da pelvik taban üzerindeki basıncı artırarak rektoselin oluşmasına veya mevcut şikâyetlerin artmasına katkıda bulunabilir. Bu nedenle tedavide yalnızca kas egzersizi değil, dışkı kıvamı ve tuvalet alışkanlıkları da ele alınmalıdır.

Rektosel tanısı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla kadın hastalıkları ve doğum veya ürojinekoloji uzmanı tarafından yapılan pelvik muayene ile konur. Muayene sırasında öksürmeniz ya da ıkınmanız istenerek vajina arka duvarındaki bombeleşme değerlendirilir.

Dışkılama güçlüğünün belirgin olduğu bazı durumlarda defekografi, dinamik pelvik MR veya bağırsak fonksiyonlarına yönelik başka incelemeler gerekebilir. Çünkü dışkılama sorunu yalnızca rektosele bağlı olmayabilir; pelvik taban kaslarının dışkılama sırasında gevşeyememesi gibi eşlik eden fonksiyonel problemler de bulunabilir.

Rektosel ameliyatsız tedavi edilebilir mi?

Evet. Özellikle hafif ve orta düzeydeki rektosellerde ya da şikâyetlerin günlük yaşamı ciddi biçimde sınırlamadığı durumlarda genellikle önce ameliyatsız yöntemler değerlendirilir. Tedavi kişiye göre planlanır ve şu seçenekleri içerebilir:

Pelvik taban fizyoterapisi

Pelvik taban fizyoterapisinde amaç yalnızca kasları güçlendirmek değildir. Öncelikle kasların kuvveti, dayanıklılığı, gevşeme becerisi ve karın kaslarıyla koordinasyonu değerlendirilir.

Bazı kişilerde pelvik taban kasları zayıftır; bazılarında ise kaslar aşırı gergindir ve dışkılama sırasında yeterince gevşeyemez. Bu nedenle her rektosel hastasına doğrudan Kegel egzersizi vermek doğru değildir. Gereksiz ya da yanlış yapılan sıkma egzersizleri, dışkılama güçlüğünü ve pelvik bölgedeki gerginliği artırabilir.

Kişiye özel programda şu uygulamalardan yararlanılabilir:

Pelvik taban kaslarının doğru kasılma ve gevşeme eğitimi
Diyafram nefesi ile pelvik taban koordinasyonu
Dışkılama sırasında gevşeme ve doğru itme eğitimi
Karın içi basıncı yönetme
Derin karın kasları ve gövde kontrolü çalışmaları
Biofeedback uygulamaları
Gerektiğinde manuel terapi
Günlük yaşamda, egzersizde ve ağırlık kaldırırken doğru hareket stratejileri

Fizyoterapi anatomik bombeleşmeyi her zaman tamamen ortadan kaldırmayabilir; ancak dışkılama güçlüğü, baskı hissi ve günlük yaşamda zorlanma gibi şikâyetlerin azalmasına yardımcı olur.

Kabızlığın ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi

Rektosel tedavisinde dışkının yumuşak ve şekilli olması, gereksiz ıkınmanın azaltılması önemlidir. Yeterli sıvı ve uygun lif alımı, kişiye uygun tuvalet rutini ve ayak altına küçük bir yükselti koyarak doğru pozisyonun sağlanması dışkılamayı kolaylaştırabilir.

Kabızlık uzun süredir devam ediyorsa veya dışkıda kan, açıklanamayan kilo kaybı ya da bağırsak alışkanlığında belirgin değişiklik varsa gastroenteroloji değerlendirmesi de gerekir.

Pesser kullanımı

Pesser, vajina içine yerleştirilen ve sarkan dokulara destek sağlayan medikal bir aparattır. Uygun tipi ve boyutu hekim tarafından belirlenir. Özellikle uzun süre ayakta kalırken, egzersiz sırasında veya ameliyat düşünmeyen kişilerde şikâyetleri azaltabilir.

Cerrahi tedavi

Şikâyetlerin ileri düzeyde olması, günlük yaşamın belirgin şekilde etkilenmesi veya ameliyatsız tedavilere rağmen yeterli rahatlama sağlanamaması durumunda cerrahi düşünülebilir. Ameliyat kararı yalnızca rektoselin derecesine göre değil; kişinin şikâyetleri, bağırsak fonksiyonu, diğer pelvik organlarda sarkma olup olmadığı ve yaşam beklentileri dikkate alınarak verilmelidir.

Ameliyat öncesi ve sonrasında pelvik taban fizyoterapisi; doğru nefes, basınç yönetimi, kabızlığın önlenmesi ve günlük aktivitelere güvenli dönüş açısından destekleyici olabilir.

Rektosel ilerler mi?

Rektoselin seyri kişiden kişiye değişir. Her rektosel mutlaka ilerlemez. Kabızlık, kronik öksürük, sürekli ağır kaldırma ve tekrarlayan ıkınma pelvik tabana binen yükü artırabilir. Bu faktörlerin kontrol altına alınması ve kasların işlevinin geliştirilmesi şikâyetlerin yönetilmesine yardımcı olur.

Rektoseli olanlar nelere dikkat etmeli?

Tuvalette uzun süre oturmamaya ve nefesi tutarak ıkınmamaya çalışın.
Kabızlığı geçici bir sorun gibi görmeyin; dışkı kıvamını ve bağırsak düzenini takip edin.
Ağır kaldırırken nefesinizi tutmak yerine yükle birlikte nefes vermeyi öğrenin.
İnternetten bulunan her Kegel programını uygulamayın.
Egzersizi tamamen bırakmak yerine size uygun hareketleri ve yüklenme düzeyini belirleyin.
Vajinada belirgin çıkıntı, kanama, yara veya yeni başlayan şiddetli ağrı varsa hekime başvurun.

Sık sorulan sorular

Rektosel kendiliğinden geçer mi?

Destek dokusundaki değişiklik çoğunlukla kendiliğinden tamamen kaybolmaz. Buna rağmen doğru tedaviyle baskı, dışkılama güçlüğü ve tam boşalamama hissi belirgin ölçüde azaltılabilir.

Rektosel için Kegel egzersizi yapılır mı?

Bazı kişilerde doğru teknikle yapılan pelvik taban kas egzersizleri yararlı olabilir. Ancak kaslar aşırı gerginse veya dışkılama sırasında gevşeyemiyorsa Kegel uygun olmayabilir. Önce pelvik taban fonksiyonunun değerlendirilmesi gerekir.

Rektosel cinsel ilişkiyi etkiler mi?

Bazı kadınlarda ilişki sırasında basınç, rahatsızlık veya ağrı görülebilir; bazı kadınlarda ise hiçbir cinsel şikâyet olmaz. Ağrı varsa yalnızca sarkmanın derecesi değil, kas gerginliği ve dokuların durumu da değerlendirilmelidir.

Rektosel ameliyatı şart mı?

Hayır. Belirti vermeyen veya hafif şikâyete yol açan rektosellerde ameliyat gerekmeyebilir. Pelvik taban fizyoterapisi, kabızlık yönetimi ve gerekirse pesser gibi yöntemler ilk seçenekler arasında olabilir.

Rektosel için hangi bölüme gidilir?

Tanı ve tıbbi değerlendirme için kadın hastalıkları ve doğum ya da ürojinekoloji bölümüne başvurulabilir. Dışkılama güçlüğü ön plandaysa gastroenteroloji veya kolorektal cerrahi değerlendirmesi de gerekebilir. Pelvik taban kaslarının ve dışkılama koordinasyonunun değerlendirilmesi için pelvik taban fizyoterapistine başvurulabilir.

Pelvik taban fizyoterapisinde nasıl bir yol izlenir?

Rektosel şikâyetlerinde ilk seansta doğum ve ameliyat öyküsü, kabızlık, dışkılama şekli, mesane belirtileri, cinsel işlev ve günlük yaşamda şikâyeti artıran durumlar ayrıntılı olarak değerlendirilir. Pelvik taban kaslarının yalnızca gücüne değil, gevşeme ve koordinasyon becerisine de bakılır.

Değerlendirme sonucunda kişiye özel bir program oluşturulur. Amaç, herkes için aynı egzersizleri vermek değil; sizin şikâyetinizi sürdüren faktörleri belirleyerek dışkılamayı kolaylaştırmak, pelvik tabana binen gereksiz yükü azaltmak ve günlük yaşama daha güvenli dönmenizi sağlamaktır.

Rektosel, kabızlık veya tam boşalamama hissi yaşıyorsanız İstanbul Bağdat Caddesi’ndeki kliniğimizde yüz yüze; uygun durumlarda online pelvik taban fizyoterapisi değerlendirmesi için iletişime geçebilirsiniz.

Kaynaklar

Brown HW, et al. International Urogynecology Consultation: Epidemiology of Pelvic Organ Prolapse. International Urogynecology Journal. 2022.
Deprest JA, et al. Pathophysiology of Pelvic Organ Prolapse. International Urogynecology Journal. 2022.
Madhu C, et al. The Aetiology, Risk Factors and Management of Pelvic Organ Prolapse. The Obstetrician & Gynaecologist. 2022.
Ladd M, Tuma F. Rectocele. StatPearls. 2023.