Gebelikte Kabızlık ve Hemoroid: Tuvalet Pozisyonu Neden Önemli?

Kısa cevap: Her üç gebeden biri kabızlık yaşıyor ve kabızlık gebelikte hemoroidin en güçlü tetikleyicilerinden biri. Ortak noktaları ıkınmak. Klozette ayaklarınızı bir tabureye koyup dizlerinizi kalçanızın üstüne kaldırmak, bağırsağın çıkış yolunu düzleştirir ve daha az ıkınarak boşalmanızı kolaylaştırır. Tabure tek başına sert dışkıyı yumuşatmaz. Ama doğru nefes, yeterli lif ve sıvıyla birlikte kullanıldığında gebelikte yapabileceğiniz en basit ve en güvenli değişikliklerden biridir.

Gebelikte neden bu kadar sık?

2024'te yayımlanan bir çalışmaya göre gebelikte kabızlık sıklığı %32,4. En sık ikinci trimesterde görülüyor. Hemoroid için bildirilen oranlar %24-35 arasında, özellikle ikinci ve üçüncü trimesterde artıyor.

Bunun dört temel nedeni var:

• Hormonlar: Progesteron bağırsak kaslarını gevşetir ve bağırsak hareketlerini yavaşlatır. Dışkı bağırsakta daha uzun kalır ve daha çok su kaybederek sertleşir.
• Demir takviyesi: Gebelikte sık kullanılan demir hapları kabızlık riskini artırır. Bir çalışmada demir kullanan gebelerde kabızlık olasılığı yaklaşık 3,5 kat daha yüksekti.
• Büyüyen rahim: Rahim hem bağırsağa hem de pelvisteki toplardamarlara bası yapar. Bu da anüs çevresindeki damarlarda kanın göllenmesine, yani hemoroide zemin hazırlar.
• Daha az hareket: Bulantı, yorgunluk ve bel ağrısı hareketi azaltır. Hareketsizlik de bağırsağı yavaşlatır.

Kabızlık ve hemoroid birbirini besler. Gebelikte kabızlık yaşayan kadınlarda hemoroid görülme olasılığı anlamlı ölçüde daha yüksek. Aralarındaki köprü genellikle ıkınmaktır.

Tuvalet pozisyonu neden önemli?

Pelvik tabanınızda puborektalis adında, rektumu arkadan bir sapan gibi saran bir kas var. Bu kas rektumu öne doğru çeker ve rektum ile anüs arasında bir kıvrım oluşturur. Bu kıvrıma anorektal açı denir. Bahçe hortumundaki bir kıvrım gibi düşünebilirsiniz: Biz istemedikçe dışkının çıkmasını engeller.

Klozette dik oturduğunuzda bu kas kısmen gergin kalır ve kıvrım tam açılmaz. Çömelme pozisyonunda ise kas gevşer, açı genişler ve dışkı daha düz bir yoldan çıkar. Görüntüleme çalışmalarında bu açı otururken yaklaşık 100 derece, çömelirken yaklaşık 126 derece ölçülmüş.

Araştırmalar ne gösteriyor?

• Çömelme ile oturma karşılaştırması: 28 gönüllüyle yapılan bir çalışmada boşalma çömelirken ortalama 51 saniye, normal yükseklikteki klozette 130 saniye sürdü. Katılımcılar çömelmeyi daha kolay buldu.
• Tabure ile: 52 kişinin katıldığı 4 haftalık bir çalışmada katılımcıların %90'ı tabureyle daha az ıkındığını, %71'i daha hızlı boşaldığını bildirdi. Üçte ikisi tabureyi kullanmaya devam etmek istedi.

Gebelikte tam çömelmeye gerek yok, hatta karnınız büyüdükçe dengesiz olabilir. Tabure bu pozisyonun güvenli ve rahat bir versiyonunu sunar.

Klozette doğru pozisyon: adım adım

1. Ayaklarınızı yükseltin. Ayaklarınızı 15-20 cm yüksekliğindeki bir tabureye koyun. Dizleriniz kalçanızın biraz üstünde olsun. Karnınız büyüdüyse dizlerinizi hafifçe yanlara açın, böylece karnınıza yer açılır.
2. Öne eğilin. Gövdenizi düz tutarak öne doğru eğilin ve dirseklerinizi dizlerinize dayayın.
3. Karnınızı serbest bırakın. Karnınızı içeri çekmeyin, rahatça öne düşmesine izin verin.
4. Nefes alın, nefesinizi tutmayın. Karnınıza derin bir nefes alın. Verirken “sss” ya da “şşş” sesi çıkarın veya bir balonu şişirir gibi üfleyin. Bu, karnınızı hafifçe kullanırken pelvik tabanınızı gevşetmenizi sağlar. Nefesinizi tutup yüklenmek pelvik tabana ve hemoroidlere baskı yapar.
5. Acıle etmeyin, ama oyalanmayın. Tuvalette telefonla 10-15 dakika oturmak anüs çevresindeki damarlarda baskı oluşturur. 5 dakika içinde bir şey olmuyorsa kalkın ve daha sonra tekrar deneyin.
6. Bağırsağınızı dinleyin. Tuvalet ihtiyacı geldiğinde ertelemeyin. Kahvaltıdan 15-30 dakika sonrası bağırsağın en aktif olduğu zamandır ve bu zamanı rutin haline getirebilirsiniz.

Tuvalette her gidişinizde kendinize şunu sorun: “Ikınıyor muyum, yoksa bırakıyor muyum?” Amaç itmek değil, kapıyı açmak.

Pozisyonun yanında: beslenme, sıvı ve hareket

Tabure yolu açar ama dışkı sertse yine zorlanırsınız. Bu yüzden pozisyonu şu alışkanlıklarla birleştirin:

• Lifi artırın, ama yavaş yavaş. Sebze, meyve (özellikle kuru erik, kivi, armut), baklagiller, yulaf ve tam tahıllar. Lifi bir anda artırmak gaz ve şişkinliği kötüleştirebilir.
• Su için. Lif suyla çalışır. Lif artıp su artmazsa kabızlık kötüleşebilir.
• Hareket edin. Günlük yürüyüş bağırsak hareketlerini canlandırır. 2024'te yapılan çok merkezli bir çalışmada düşük fiziksel aktivite gebelikte kabızlığın bağımsız bir risk faktörü olarak bulundu.
• Demiri konuşun. Demir takviyesi kabızlık yapıyorsa kendi başınıza bırakmayın. Doktorunuzla farklı bir form ya da doz seçeneğini konuşun.
• Laksatifleri sormadan kullanmayın. Gebelikte güvenli kabul edilen seçenekler var, ancak hangisinin size uygun olduğuna doktorunuz karar vermeli.
• Pelvik tabanınızı gevşetmeyi de öğrenin. Gebelikte sürekli Kegel yapmak ama gevşetmeyi ihmal etmek, bağırsak boşalmasını zorlaştırabilir. Her kasılmayı tam bir bırakma ile bitirin.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Gebelikte kabızlık ve hemoroid çoğu zaman basit önlemlerle düzelir. Ancak aşağıdaki durumlarda vakit kaybetmeden doktorunuza başvurun:

• Makattan kanama, özellikle tekrarlıyorsa veya miktarı fazlaysa
• Hemoroid bölgesinde ani, şiddetli ağrı ve sert, mor bir şişlik (pıhtılaşmış hemoroid olabilir)
• Bir haftadan uzun süren kabızlıkla birlikte karın ağrısı, kusma veya ateş
• Kabızlık ve ishalin düzensiz biçimde yer değiştirmesi
• Rahim kasılmasına benzeyen düzenli karın krampları

Makattan kanama gebelikte çoğunlukla hemoroid ya da fissürden kaynaklanır. Ama nedeni mutlaka bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Mama Healing'de nasıl destek oluyoruz?

Kabızlık çoğu zaman sadece beslenmeyle ilgili değildir. Pelvik taban kasları boşalma sırasında gevşemek yerine kasılıyorsa, ne kadar lif yerseniz yiyin zorlanmaya devam edersiniz. Mama Healing'deki gebelik seanslarında pelvik tabanınızın kasılma ve gevşeme kontrolünü değerlendiriyoruz. Size özel tuvalet pozisyonu ve nefes stratejisi oluşturuyor, bağırsak masajı ve hareket önerileriyle programı tamamlıyoruz.

Doğumdan önce kazandığınız bu alışkanlıklar, doğum sonrası ilk tuvalet deneyiminizi de çok daha kolay hale getirir. Seanslar Kadıköy'de yüz yüze ya da online olarak yapılabiliyor.